Aktywność fizyczna nastolatków

utworzone przez

Nasze dziecko pokonało pierwsze lata nauki szkolnej, zaczyna dojrzewać, staje się coraz bardziej samodzielne, próbuje podejmować różne decyzje. Trudno określić ramy wieku kalendarzowego dla okresu dojrzewania, przyjmuje się, że u dziewcząt jest to wiek od 9 do 14 lat, a u chłopców 10-15 lat.

Pamiętajmy, że niekiedy okres ten u młodego człowieka przebiega bardzo burzliwie. Z jednej strony zdobywa nowe doświadczenia, wiedzę, poznaje coraz więcej ludzi i zjawisk, a z drugiej – jego rozwój we wszystkich sferach przebiega bardzo intensywnie, burzliwie, co niekiedy przeraża dorosłych.

Czas gwałtownych zmian

Dziecko wkraczające w okres dojrzewania musi przede wszystkim zmierzyć się ze zmianami występującymi w jego ciele (rozwój fizyczny, motoryczny). W stosunkowo krótkim czasie istotnie zwiększa się u dziecka wysokość i masa ciała (tzw. skok wzrostowy). Przyrost wysokości w ciągu 6–12 miesięcy może wynosić nawet 9–15 cm, a masy ciała – 4–9 kg. U młodego człowieka obserwuje się nieharmonijny proces wzrastania poszczególnych segmentów ciała (kończyn dolnych, bioder, klatki piersiowej), co przyczynia się do zaburzenia jego proporcji i przekłada się na pogorszenie koordynacji i sprawności ruchowej.

Kolejnym istotnym elementem okresu dojrzewania jest osiągnięcie przez dziecko zdolności rozrodczych. Kolejno pojawiają się pierwszo- i drugorzędowe cechy płciowe (pojawienie się pierwszej miesiączki u dziewcząt, spermy u chłopców, ponadto owłosienie na ciele, powiększenie się piersi u dziewczynek, mutacja głosu u chłopców). W okresie dojrzewania bardzo wyraźnie zaznacza się zjawisko dymorfizmu płciowego, czyli zróżnicowania morfologicznego, fizjologicznego i psychicznego pomiędzy kobietami i mężczyznami.

Rozwój motoryczny młodego człowieka również ulega pewnym zaburzeniom i jest on nierozerwalnie związany z rozwojem somatycznym (fizycznym). Obserwuje się w tym okresie zaburzenia koordynacji, równowagi, wzmożone napięcie mięśniowe, które niekiedy utrudnia wykonywanie ruchów złożonych. U młodych ludzi w tym okresie może występować  obawa przed ruchami trudnymi lub nowymi. Pojawiają się jednak również pozytywne efekty rozwojowe w zakresie zdolności motorycznych. Znacznie wzrasta siła, zwłaszcza u chłopców, co związane jest z rozrastaniem się tkanki mięśniowej. Rozwijają się również pozostałe zdolności motoryczne, jak szybkość, wytrzymałość, moc. Podobnie jak w rozwoju fizycznym, tak i w motorycznym obserwuje się dymorfizm płciowy. Przykładem może być rozwój szybkości – u dziewcząt szczyt rozwoju tej zdolności organizm osiąga w wieku 13–14 lat, u chłopców – dopiero w wieku 15–17 lat.

Bunt emocjonalny

Okres dojrzewania to również okres buntu emocjonalnego, emocje są przeżywane przez młodego człowieka bardzo intensywnie i charakteryzują się dużą zmiennością – od drażliwości i przekory do skrytości i wycofania. Nastolatek poszukuje własnej tożsamości, testując różne wzorce zachowań, najczęściej wykorzystując metodę „prób i błędów”.

Intensywność zmian, jakie zachodzą w okresie dojrzewania, i zakłócenia równowagi procesów pobudzenia i hamowania powodują powrót do pewnej niezręczności i rozrzutności ruchowej oraz niechęć do ruchu. Jest ona szczególnie nasilona u dziewcząt („lenistwo ruchowe”), ale dotyczy też chłopców, zwłaszcza w sytuacji, kiedy codzienne życie oferuje tyle „bardziej interesujących” ofert spędzania czasu wolnego, np. gry komputerowe, programy telewizyjne, Internet, portale społecznościowe i wiele innych.

Czy my, dorośli, możemy i powinniśmy wspomóc nastolatka w tym trudnym dla niego okresie?

Wspieranie nastolatka w pokonywaniu pojawiających się trudności związanych z okresem dojrzewania to obowiązek dorosłych. W tym czasie młodzież potrzebuje szczególnie delikatnych sugestii dotyczących poczucia własnej wartości. Powinniśmy również wspierać młodego człowieka w zakresie edukacji zdrowotnej, podkreślając znaczenie ruchu dla właściwego rozwoju i kształtowania zdrowia.

Wojciech Oczko – nadworny lekarz królów polskich, Zygmunta Augusta, Stefana Batorego i Zygmunta III Wazy, powiedział, że „ruch może zastąpić wszystkie lekarstwa, ale żadne lekarstwo nie jest w stanie zastąpić ruchu”.

Ograniczenie aktywności ruchowej młodego człowieka na rzecz siedzącego trybu życia może prowadzić do wielu zaburzeń.

Skutki spędzania wolnego czasu przed komputerem to:

  • bóle głowy i zaburzenia koncentracji,
  • bóle w obrębie mięśni karku i obręczy barkowej,
  • przeciążenia i często nieodwracalne zmiany kręgosłupa,
  • bóle w pośladkach,
  • ociężałość kończyn dolnych i stóp.

Aktywność fizyczna wywiera wiele pozytywnych skutków, przyczyniając się do:

  • „wytrenowania serca”, które mniej się męczy i pracuje bardziej ekonomicznie,
  • poprawy ukrwienia mózgu,
  • poprawy obrazu własnego JA,
  • łatwiejsze radzenie sobie ze stresem, odwagę, optymizm,
  • poprawę procesów koncentracji, uwagi i funkcji intelektualnych,
  • lepszego uwapnienia kości, co wpływa na ich elastyczność i odporność,
  • lepszego wykorzystania pojemności płuc.

Dowiedz się więcej: Jak aktywność fizyczna wpływa na zdrowie twojego dziecka

  1. Raport: Aktywność fizyczna młodzieży szkolnej w wieku 9-17 lat. Aktualne wskaźniki, tendencje ich zmian oraz wybrane zewnętrzne i wewnętrzne uwarunkowania. Projekt realizowany przez Instytut matki i dziecka. Kierownik projektu dr hab. n. o zdr. Joanna Mazur;
  2. Arseniuk R., Dorastanie – kryzys i powtórna szansa na rozwój. Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa, www.ore.edu.pl ;
  3. Piotrowski K., Ziółkowska B., Wojciechowska J., Rozwój nastolatka. Wczesna faza dorastania wiek: 11/12–14/15 lat. Tom 5. Z serii Niezbędnik Dobrego Nauczyciela, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa, 2014;
  4. Piotrowski K., Wojciechowska J., Ziółkowska B., Rozwój nastolatka. Późna faza dorastania wiek: 14/15–19/20 lat. Tom 6. Z serii Niezbędnik Dobrego Nauczyciela, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa, 2014;
  5.  Newton S., Ratunku! Mój nastolatek jest kosmitą. Publicat, Poznań, 2007.

Inne nowości z kategorii Aktywność fizyczna: