Jak jeść w chorobie wrzodowej?

Przez wiele lat uważało się, że choroba wrzodowa powstaje wskutek złego stylu życia i stresu. Z pewnością nie są one obojętne dla zdrowia, ale za cykliczne występowanie w błonie śluzowej żołądka i/lub dwunastnicy wrzodów trawiennych odpowiada przede wszystkim bakteria Helicobacter pylori. Zakażenie tą bakterią odpowiada za 75–90% wrzodów dwunastnicy i ok. 70% wrzodów żołądka. Dlatego podstawową rolę w leczeniu odgrywa właściwa diagnostyka oraz stosowanie odpowiednich leków.

Rozpoznanie i leczenie 

Głównym objawem choroby refluksowej jest ból w nadbrzuszu. W przypadku wrzodu żołądka ból występuje zazwyczaj podczas posiłków, a w przypadku wrzodu dwunastnicy – na czczo, w nocy w godz. 23.00–2.00 i w ciągu 2–3 h po posiłkach i ustępuje po zjedzeniu posiłku lub przyjęciu leków zobojętniających kwas solny. Ból w nadbrzuszu jest mało specyficzny, często jego przyczyną może być inna choroba. Zdarza się, że u pacjentów z chorobą refluksową występują także mdłości i wymioty. Jednak nawet u 70% chorych przebieg może być bezobjawowy. Do rozpoznania choroby wrzodowej potrzebne są badania pomocnicze jak badanie endoskopowe oraz badania wykrywające zakażenie Helicobacter pylori. W przypadku wykrycia bakterii podstawą leczenia jest jej eliminacja przy pomocy farmakoterapii, co znacząco zmniejsza ryzyko nawrotu wrzodów. U chorych niezakażonych H. pylori zwykle wystarczy odstawienie niesteroidowych leków przeciwzapalnych jeśli były wcześniej stosowane oraz zastosowanie przez 1-2 miesiące leków z grupy inhibitorów pompy protonowej, czyli zmniejszających produkcję kwasu solnego w żołądku.

Dieta a choroba wrzodowa 

Dieta może wspomagać leczenie farmakologiczne i wpływać na łagodzenie objawów choroby, szczególnie w okresach zaostrzenia. Modyfikacje sposobu żywienia obejmują wprowadzenie diety lekkostrawnej z eliminacją produktów i pokarmów źle tolerowanych. Rolą diety lekkostrawnej jest odciążenie przewodu pokarmowego jednak w okresie remisji choroby dietę należy rozszerzać w kierunku zasad zdrowego żywienia. Ze względu na duże zróżnicowanie objawów choroby, dieta powinna być dostosowana do indywidualnej tolerancji poszczególnych osób.

Co właściwie znaczy dieta łatwostrawna? Kiedyś zadano takie pytanie grupie pacjentów i padły różne odpowiedzi, w tym: „suchary i woda”. Choć suchary i wodę nasz przewód pokarmowy faktycznie łatwo strawi, nie o taką dietę tu chodzi. Pomimo pewnych ograniczeń nadal trzeba jeść normalnie, czyli w urozmaicony sposób. Produkty łatwo strawne to m.in. chude mięsa gotowane na parze lub w wodzie, gotowane warzywa, posiłki przygotowywane bez wielu przypraw i z ograniczeniem soli. Produkty/potrawy ciężkostrawne z kolei zawierają dużo tłuszczu, mają właściwości wzdymające, zawierają dużo błonnika, ostrych przypraw, i soli.

Ponieważ nie należy całkiem rezygnować z tłuszczu czy błonnika, należy odpowiednio dobierać produkty będące ich źródłem. Wybierajmy więc tłuszcze roślinne (oleje i oliwa) oraz tłuszcz pochodzący z mleka (masło, mleko, sery). Ilość błonnika w diecie powinna być jedynie ograniczona. Dopuszczalny jest błonnik, którego źródłem są młode i delikatne warzywa, dojrzałe owoce oraz drobno- i średniomielone produkty zbożowe. Lepiej jednak zrezygnować na pewien czas z pieczywa razowego, grubych kasz (np. gryczanej czy pęczaku), nasion roślin strączkowych, warzyw kapustnych, surowych warzyw i owoców. Zamiast surowych warzyw i owoców wybrać można soki warzywne i owocowe (rozcieńczone wodą), aby nie doprowadzić do zbyt małej ilości witaminy C w diecie. Należy jednak uważać na sok pomidorowy i soki cytrusowe – u niektórych osób mogą podrażniać żołądek. Pomimo wykluczenia z diety niektórych produktów, nadal powinna ona dostarczać wysokiej wartości białka (dobrym źródłem są jaja, chude gatunki mięs, mleko i niektóre produkty mleczne), witamin (zwłaszcza witaminy C) oraz składników mineralnych.

Zalecane techniki kulinarne to gotowanie i duszenie w wodzie lub na parze, pieczenie w pergaminie, folii aluminiowej, specjalnym rękawie lub woreczkach foliowych, rozdrabnianie, przecieranie (nie tylko owoców i warzyw, lecz także potraw z mięsa, ryb, ryżu czy makaronu). Przez okres stosowania diety lepiej zrezygnować ze smażenia tradycyjnego (na tłuszczu). Ważną cechą diety łatwostrawnej jest częste spożywanie małych objętościowo posiłków.

Dieta,  w zależności od stopnia zaostrzenia choroby, może być bardziej lub mniej rygorystyczna. W okresach ostrych może istnieć potrzeba bardzo znacznych ograniczeń, nawet spożywania przez pacjenta jedynie kleików. To jednak sprzyja niedoborom składników pokarmowych, dlatego taka dieta powinna być stosowana możliwie najkrócej.

Najważniejsze zalecenia dietetyczne 

Do ważnych zaleceń dla osoby z chorobą wrzodową należą:

• Stosowanie diety łatwostrawnej z ograniczeniem spożycia produktów zawierających dużo błonnika, tłuszczu zwierzęcego,
• Ograniczenie stosowania soli i ostrych przypraw. Warto ograniczać dodatek soli do przygotowywanych potraw oraz częściej wybierać produkty świeże zamiast przetworzonych. Aby poprawić aromat i smak potraw, zaleca się stosowanie łagodnych przypraw ziołowych, zarówno suszonych, jak i świeżych. Niektóre mieszanki przypraw zawierają sól i/lub ostre przyprawy, które mogą podrażniać przewód pokarmowy. Lepiej więc nie kupować przypraw tego typu. W przypadku choroby wrzodowej ograniczenie spożycia soli ma znaczenie  profilaktyczne – duża ilość soli zwiększa ryzyko rozwoju wrzodu na podłożu zakażenia Helicobacter pylori.
• Unikanie jedzenia produktów smażonych i działających wzdymająco. Polecane jest gotowanie (w wodzie, na parze), pieczenie bez dodatku tłuszczu. Należy unikać potraw smażonych na tłuszczu oraz zaprawiania sosów i zup zasmażkami.
• Częste spożywanie posiłków, niewielkich objętościowo. Zaleca się spożywanie nawet do sześciu posiłków dziennie, ale o małej objętości. Ważne, żeby jeść w spokoju i bez pośpiechu. Lepiej jeść potrawy o temperaturze pokojowej lub ciepłe, ale nie gorące. Pewien łagodzący wpływ na błonę śluzową żołądka może też mieć wypijanie mlecznych napojów fermentowanych, np. jogurtu czy kefiru.
• Rezygnacja z picia kawy, alkoholu. Kawa oraz alkohol mogą działać drażniąco na błonę śluzową żołądka oraz pobudzać wydzielanie soku żołądkowego.
• Rezygnacja z palenia tytoniu. Nałóg ten sprzyja zachorowaniu na chorobę wrzodową, nawrotom choroby, a ponadto utrudnia jej leczenie. Palacze leczą się dłużej! Częściej też dochodzi u nich do powikłań choroby wrzodowej, np. krwawień z przewodu pokarmowego.

Zalecenia dietetyczne w chorobie wrzodowej są także dostępne w postaci broszury przygotowanej przez ekspertów Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej. Znajdziesz w niej najważniejsze zasady, tabelę produktów zalecanych i niezalecanych oraz przykładowy jadłospis. Broszura do pobrania TUTAJ.