Zgagi można się pozbyć

Choroba refluksowa polega na występowaniu refluksu, czyli cofania kwaśnej treści z żołądka do przełyku. Częsty refluks może (ale nie musi) powodować różne dolegliwości oraz doprowadzić do zapalenia błony śluzowej przełyku. Najbardziej charakterystycznym objawem choroby jest zgaga, czyli uczucie palenia w przełyku. Inne objawy to:

• kwaśne odbijania,
• kwaśno-gorzki posmak w ustach,
• uczucie dyskomfortu w nadbrzuszu,
• bóle w klatce piersiowej, uporczywe pokasływanie.

U niektórych osób choroba może nawet przebiegać bezobjawowo lub dawać nietypowe objawy jak chrypka i świszczący oddech. Choroba refluksowa może także wiązać się z częstszym występowaniem problemów laryngologicznych jak zapalenie ucha, czy zatok. Refluks bezpośrednio nie zagraża życiu, ale może znacznie pogorszyć jego jakość, a nieleczony – doprowadzić do bardzo poważnych powikłań, w tym zmian przednowotworowych błony śluzowej przełyku (tzw. przełyku Baretta).

Rozpoznanie i leczenie

Rozpoznanie lekarz ustala na podstawie obrazu klinicznego. W przypadku typowych objawów może rozpoznać chorobę refluksową nawet bez wykonywania badań pomocniczych. Do ustalenia diagnozy mogą być także potrzebne badanie endoskopowe, pH-metria lub pH-metria z pomiarem impedancji oraz ocena odpowiedzi na leczenie farmakologiczne. Gdy objawy choroby są bardzo dokuczliwe, albo towarzyszy im zapalenie przełyku, stosowanie leków jest konieczne, często nawet do końca życia. Jeśli jednak nasilenie objawów jest niewielkie i nie towarzyszy im zapalenie przełyku, wystarczająca może być zmiana stylu życia i sposobu odżywiania. W określonych przypadkach możliwe jest także leczenie operacyjne.

Dieta w chorobie refluksowej

Spożywanie niektórych produktów spożywczych może powodować nasilenie objawów choroby refluksowej. Reakcja organizmu na określone pokarmy często jest jednak cechą bardzo indywidualną i dlatego u niektórych osób wybrane produkty wywołają zgagę, a u innych nie. Najlepszym rozwiązaniem jest zatem obserwacja reakcji swojego organizmu na różne produkty spożywcze i unikanie tych, które powodują lub nasilają dolegliwości. Pomocne może być prowadzenie początkowo dzienniczka żywieniowego i sumiennie zapisywanie wszystkich posiłków i reakcji na nie. Niektórym osobom chwilową ulgę w zgadze przynosi wypijanie mleka lub niegazowanej wody mineralnej – napoje te neutralizują kwaśną treść przedostającą się do przełyku oraz ułatwiają jej spłukiwanie ze ścianek przełyku.

Najczęściej do nasilenia objawów przyczyniają się:

• produkty i potrawy tłuste,
• produkty i potrawy smażone/odsmażane,
• produkty i potrawy z dodatkiem ostrych przypraw,
• owoce cytrusowe i soki z tych owoców,
• pomidory i przetwory pomidorowe,
• warzywa cebulowe,
• czekoladę i wyroby z jej dodatkiem,
• z napojów: napar z mięty, kawę, napoje gazowane, alkohol.

Co ważne jeśli ograniczenia żywieniowe nie przynoszą poprawy w przebiegu choroby, należy od nich stopniowo odchodzić. Zbyt duże restrykcje
żywieniowe mogą pogarszać jakość diety.

Istotny jest także sposób przygotowania potraw. Duża ilość tłuszczu zazwyczaj nie służy chorym dlatego do przygotowywania potraw polecane są techniki ograniczające jego ilość, czyli gotowanie, grillowanie, pieczenie bez dodatku lub z bardzo niewielkim dodatkiem oleju, duszenie (po uprzednim krótkim obsmażeniu z niewielkim dodatkiem oleju lub lepiej – bez jego dodatku).

Poza eliminacją wybranych produktów nasilających objawy refluksu warto zwrócić również uwagę na sposób jedzenia posiłków, ich wielkość i regularność. Zapamiętaj:

• Nie należy się objadać.
  Warto jadać 4–5 posiłków dziennie o mniejszej objętości. Posiłki o dużej objętości/obfite powodują rozciąganie ścian żołądka, co skutkuje zmniejszeniem napięcia w dolnym zwieraczu przełyku i sprzyja występowaniu zgagi.
• Warto jadać posiłki regularnie.
  Zachowanie 3–4-godzinnej przerwy między posiłkami zmniejsza chęć na jedzenie posiłków obfitych. Sprawniejszemu trawieniu sprzyja też jadanie posiłków bez pośpiechu.
• Należy zachować 3–4-godzinny odstęp między ostatnim posiłkiem a snem.
  Odpowiednio długa przerwa między posiłkiem a nocnym odpoczynkiem zmniejsza ryzyko wystąpienia refluksu. Pozycja leżąca, przyjmowana bezpośrednio lub w krótkim czasie po posiłku, utrudnia oczyszczanie przełyku z zarzucanej treści pokarmowej, co może powodować silny dyskomfort. Nocne wizyty do lodówki należy wykluczyć!
• Lepiej unikać pozycji leżącej po posiłkach.
  Pozycja leżąca, zwłaszcza po posiłkach obfitujących w tłuszcz, może prowokować występowanie zgagi.

Zmiana stylu życia 

Poza odpowiednim doborem produktów, czy sposobem przygotowania i spożywania posiłków istotne znaczenie mogą mieć także inne elementy stylu życia.

• Warto zmniejszyć masę ciała jeśli mamy nadwagę czy otyłość.
  Sprzyjają one występowaniu objawów choroby, zwłaszcza zgagi. Leczenie refluksu do dobra okazja do zrzucenia zbędnych kilogramów. Czemu nadwaga sprzyja refluksowi? Nadmiar tkanki tłuszczowej (szczególnie w obrębie brzucha) m.in. sprzyja wzrostowi ciśnienia śródbrzusznego, zaburza funkcje przełyku, co może wywoływać/nasilać dolegliwości.
• Warto rzucić palenie.
  Nałóg ten może nasilać dolegliwości chorobowe, ponieważ negatywnie wpływa na działanie dolnego zwieracza przełyku. Dodatkowo powoduje zmniejszone wydzielanie śliny, co utrudnia oczyszczanie przełyku z kwaśnej treści żołądkowej. Zarzucaniu kwaśnej treści żołądka do przełyku może też sprzyjać występujący często u palaczy kaszel napadowy.
• W czasie odpoczynku lub snu może być pomocne lekkie uniesienie górnej części ciała. 
  Odpoczynek w pozycji półleżącej sprzyja sprawniejszemu oczyszczaniu przełyku. Takie postępowanie przynosi ulgę, zwłaszcza chorym z problemem zgagi nocnej. Pamiętajmy, że nasza anatomiczna bariera antyrefluksowa lepiej działa podczas snu/odpoczynku na lewym boku.
• Warto unikać wysiłku fizycznego bezpośrednio po posiłkach.
  Wysiłek fizyczny zaraz po posiłku może wywołać lub nasilić zgagę. Osoby chore powinny także unikać dużego wysiłku fizycznego związanego zwłaszcza z częstym lub długotrwałym schylaniem się, bądź z podnoszeniem ciężkich rzeczy, gdyż taka aktywność może nasilić objawy chorobowe.
• Warto zrezygnować z noszenia odzieży uciskającej okolice jamy brzusznej.
  Noszenie ubrań uciskających okolice jamy brzusznej, mocno zaciśniętych pasków, bielizny wyszczuplającej, zwłaszcza u osób z nadmierną masą ciała, może nasilać przykre dolegliwości.
• Warto codziennie aktywnie spędzać czas.
  Regularna umiarkowana aktywność ruchowa (np. rekreacyjna jazda na rowerze, pływanie, spacery) korzystnie wpływa na stan zdrowia i samopoczucie nie tylko chorych. Warto poświęcić przynajmniej 30 minut dziennie na formy ruchu dostosowane do własnych możliwości. Już pół godziny takiej aktywności raz w tygodniu może zmniejszyć ryzyko wystąpienia objawów, nie wspominając o tym, że pomoże w utrzymaniu lub doprowadzeniu do prawidłowej masy ciała. Jej korzystny wpływ jest też prawdopodobnie związany z usprawnieniem i wzmocnieniem przepony – jednego z elementów naszej bariery antyrefluksowej.