Żywienie zdrowych niemowląt – zaktualizowane wytyczne

Żywienie zdrowych niemowląt – zaktualizowane wytyczne

Z myślą o rodzicach i opiekunach małych dzieci opracowywane są więc, w postaci schematów żywienia, zalecenia i wskazówki, jak powinno wyglądać prawidłowe żywienie w pierwszych miesiącach i latach życia. W Polsce takie zalecenia opracowują eksperci Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. W związku z postępem wiedzy są one aktualizowane co kilka lat.

Najaktualniejsze stanowisko dotyczące zasad żywienia zdrowych niemowląt i karmienia piersią ukazało się w styczniu 2021 r.. Zalecenia zostały opracowane w oparciu o istniejące, wiarygodne wytyczne towarzystw naukowych, zespołów ekspertów oraz organizacji zajmujących się żywieniem, które zaadaptowano do warunków polskich.

Aktualny schemat żywienia zdrowych niemowląt

Wiele wskazówek i wytycznych z wcześniejszego stanowiska dotyczącego żywienia zdrowych niemowląt (2014 r.) (więcej informacji w kategorii) i stanowiska dotyczącego karmienia piersią (2016 r.) jest nadal aktualna. Celem, do którego należy dążyć jest wyłączne karmienie piersią przez 6 pierwszych miesięcy życia. Jeśli niemowlę nie jest karmione mlekiem matki, konieczne jest stosowanie preparatów je zastępujących – tzw. mlek modyfikowanych dostosowanych do wieku i potrzeb dziecka.

Wprowadzanie produktów uzupełniających należy rozpocząć, zwykle nie wcześniej niż na początku 5. m.ż. i nie później niż na początku 7. m.ż., gdy większość niemowląt wykazuje dojrzałość nerwowo-mięśniową, umiejętność gryzienia, żucia, siedzenia z podparciem czy przyjmowania pokarmów z łyżeczki umożliwiającą w sposób bezpieczny spożywanie tych produktów. Karmienie piersią powinno być kontynuowane podczas wprowadzania produktów uzupełniających, a po 12. m..ż. może być kontynuowane tak długo jak potrzebują tego matka i dziecko. Praktycznym zaleceniem wynikającym ze schematu jest to, że rodzic lub opiekun powinien decydować o tym co i kiedy dziecko otrzyma do jedzenia oraz jak pokarm będzie podany, natomiast dziecko może decydować czy posiłek zje i ile go zje.

Karmienie piersią a zakażenie SARS-CoV-2 i COVID-19

W zaktualizowanym stanowisku odniesiono się do kwestii karmienia piersią przez matki zakażone wirusem SARS-CoV-2 lub chore na COVID-19 zauważając jednak, że pandemia SARS-CoV-2 jest zjawiskiem stosunkowo nowym i dynamicznie się zmieniającym co wiąże się z częstą aktualizacją zaleceń. Najbardziej aktualne wytyczne można znaleźć na stronach Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego lub Centrum Nauki o Laktacji. Na chwilę obecną większość matek z podejrzeniem zakażenia SARS-CoV-2 lub zakażonych, bezobjawowych lub z łagodnymi objawami może karmić piersią pamiętając o zachowaniu środków profilaktycznych i higieny (maseczka, higiena rąk i piersi, dezynfekcja powierzchni). W przypadku gdy stan matki chorej na COVID-19 nie pozwala na karmienie piersią, powinny być podejmowane próby pozyskiwania pokarmu i podtrzymania laktacji, w zależności od nasilenia objawów klinicznych choroby. W sytuacji gdy jest to niemożliwe, należy się starać kontynuować karmienie pokarmem uzyskanym z banku mleka.

Zasady żywienia zdrowych niemowląt – co nowego?

Gluten

Produkty zawierające gluten mogą być wprowadzane od ukończenia 4 m.ż. do ukończenia 12 m.ż. z unikaniem podawania dużych ilości glutenu w pierwszych miesiącach życia. W oparciu o dostępne dane nie można jednak określić optymalnych ilości. Wcześniejsze zalecenia uzupełniono o informację, że ze względu na brak danych nie można przedstawić zaleceń dotyczących wprowadzania glutenu u dzieci, których co najmniej jeden krewny pierwszego stopnia jest chory na celiakię.

Jajo kurze

W celu zmniejszenia ryzyka alergii na jajo kurze produkt ten należy podawać w postaci dobrze ugotowanej. Stanowisko uzupełniono o zalecenie, by w praktyce wprowadzać jedno małe jajo dwa razy w tygodniu. Należy też zachęcać matki by w czasie wprowadzania jaja kontynuowały karmienie piersią.

Orzeszki ziemne

W aktualnym stanowisku określono, że wprowadzanie orzeszków ziemnych do diety w grupach ryzyka wystąpienia alergii na ten produkt, w tym u niemowląt z ciężkim wypryskiem i/lub alergią na jajo, zaleca się w okresie między 4. a 11. m.ż. po konsultacji ze specjalistą. W populacjach o dużym ryzyku alergii na orzeszki ziemne, produkty te, w formie dostosowanej do wieku dziecka (np. w postaci masła orzechowego lub mąki z orzeszków arachidowych), można wprowadzać do diety wszystkich niemowląt 1-3 razy w tygodniu w ilości 1-2 łyżeczki w okresie rozszerzania diety o pokarmy uzupełniające. Podczas wprowadzania orzeszków ziemnych do diety dziecka należy zachęcać matki do kontynuacji karmie­nia piersią. W populacjach, w których ryzyko alergii na orzeszki ziemne jest małe, z uwagi na brak danych, nie określono wytycznych dotyczących wprowadzania tego produktu do diety niemowląt.

Ryż i produkty zawierające ryż

Ryż jest zbożem, w którym ryzyko zanieczyszczenia arsenem nieorganicznym (potencjalne działanie kancerogenne) jest większe niż w przypadku innych produktów. Dlatego też określone są maksymalne dopuszczalne poziomy arsenu nieorganicznego w ryżu i produktach zawierających to zboże, w tym także w ryżu przeznaczonym do produkcji żywności dla niemowląt i małych dzieci. By zmniejszyć ryzyko narażenia na arsen nieorganiczny zalecane jest wybieranie innych rodzajów zbóż. W żywieniu niemowląt nie należy stosować napojów roślinnych ryżowych.  

Soki owocowe

Nie zaleca się podawania soków owocowych niemowlętom, za wyjątkiem sytuacji klinicznie uzasadnionych.

Napoje roślinne

Napoje roślinne wytwarzane na bazie np. ryżu, nasion soi, orzechów czy zbóż nie są polecane w żywieniu niemowląt gdyż nie pokrywają zapotrzebowania na składniki odżywcze dziecka w 1 r.ż.. Z tego powodu nie mogą też być alternatywą dla mleka kobiecego, preparatów mlekozastępczych (w tym sojowych) czy preparatów mleka modyfikowanego. Napoje te mogą zawierać dodatek substancji słodzących nie polecanych w żywieniu niemowląt, a także zwraca się uwagę na możliwe ich zanieczyszczenia, głównie mykotoksynami i metalami ciężkimi, np. arsenem w przypadku napojów ryżowych.

Koper włoski

Nie zaleca się by niemowlęta i dzieci w wieku poniemowlęcym (do 4 r.ż.) spożywały olej z kopru włoskiego i herbatkę z kopru włoskiego co jest związane z brakiem odpowiednich danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania.

Napoje niezalecane w żywieniu dzieci

W aktualnym stanowisku, wśród napojów niepolecanych dzieciom wymieniono także, poza sokami owocowymi, napojami roślinnymi, naparem z kopru włoskiego, napoje słodzone w tym napoje słodzone glikozydami stewiolowymi i słodzikami, napoje gazowane, napoje energetyzujące, napoje dla sportowców, napoje z domieszką kofeiny.

Alternatywne metody wprowadzania pokarmów uzupełniających

Zaktualizowano informacje dotyczące wprowadzania pokarmów uzupełniających metodą baby-led weaning (BLW) czyli sposobu karmienia sterowanego przez dziecko i metodą baby-led-introduction-to-solids (BLISS) będącą modyfikacją BLW. Zgodnie z obecnym stanem wiedzy nie ma przekonujących argumentów ani za, ani przeciw stosowaniu tych metod. Stwierdzono też, że metody te nie wpływają na zmniejszenie ryzyka otyłości u dzieci.

Dieta wegetariańska i wegańska

W zaktualizowanym stanowisku odniesiono się do stosowania diety wegetariańskiej i wegańskiej zaznaczając jednak, że jest to temat wymagający odrębnego, szerszego omówienia. Zwrócono uwagę, ze niemowlęta i małe dzieci, u których taki model żywienia jest stosowany wymagają konsultacji ze specjalistą oraz suplementacji. Dopuszcza się, stosowanie diety wegańskiej ale tylko pod warunkiem, że dziecko będzie pod nadzorem dietetyka, włączona zostanie właściwie dobrana suplementacja, a rodzice zostaną poinformowani, że zaniechanie stosowania zbilansowanej diety i suplementacji niesie poważne ryzyko dla zdrowia a nawet życia dziecka. Eksperci zaznaczają też, że zbilansowanie diety wegańskiej w najmłodszych grupach wiekowych nie jest łatwe, a ryzyko nieprzestrzegania zaleceń duże.   

Kolejna aktualizacja zaleceń jest planowana nie później niż za 5 lat.

 

Piśmiennictwo:

– Szajewska H., Socha P., Horvath A. i wsp.: Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne/Pediatria 2021; 18: 805 – 822

– Szajewska H., Socha P., Horvath A. i wsp. Karmienie piersią. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Stand Med. Pediatr 2016;13:9-14

– Szajewska H., Socha P., Horvath A. i wsp.: Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne/Pediatria 2014; 11: 321 – 338

Hiperamonemie – niebezpieczny amoniak

Hiperamonemie – niebezpieczny amoniak

Hiperamonemie – zaburzenia cyklu mocznikowego to choroby rzadkie będące wrodzonymi wadami metabolizmu (dokładniej metabolizmu białka). Odpowiadają za nie deficyty enzymów uczestniczące w przemianach cyklu. Można tu wyróżnić najczęściej występujący deficyt OTC (transkarbamylazy ornityny), ale również deficyt CPS 1 (syntazy karbamylofosforanu), cytrulinemię (deficyt ASS, czyli syntazy arginino-bursztynianu) i arginino-bursztynurię (deficyt ALL, czyli liazy arginino-bursztynianu). Choroby te dziedziczą się w sposób autosomalny recesywny. Wyjątek stanowi dziedziczenie deficytu OTC – gen choroby przenoszony jest z matczynym chromosomem płci (każdy chłopiec będzie chorował, ale są też chore, objawowe nosicielki – dziewczynki).

Choroba może zostać wykryta w każdym wieku – w praktyce szpitalnej zdarzają się chore niemowlęta, rozpoznania u nastolatków oraz „świeże” konsultacje chorych znajdujących się w szpitalach dla dorosłych. W przesiewie noworodkowym badana jest tylko cytrulinemia. Objawy, które mogą zaniepokoić to niechęć do jedzenia produktów wysokobiałkowych, np. mięsa, wędlin, mleka i produktów mlecznych, jaj. Dodatkowo nieprzyjemny, „amoniakalny” zapach z ust lub potu, nudności, wymioty, splątanie, nadmierna senność lub odwrotnie – nadpobudliwość. Symptomy te mogą pojawiać się najczęściej po posiłku bogatobiałkowym, podczas długotrwałego głodzenia (post, przerwa nocna) lub choroby infekcyjnej, kiedy chory nie dostarcza odpowiedniej ilości energii z pożywienia lub kalorycznych napojów. W wynikach badań uwagę zwraca się przede wszystkim na stan wątroby – występowanie hipertransaminazemii (podwyższone stężenie enzymów wątrobowych ASPAT i ALAT we krwi) czy zaburzeń krzepnięcia. Przy szukaniu choroby bada się m.in. krew (amoniak, aminokwasy – glutamina) i mocz (kwas orotowy). 

Leczenie hiperamonemii opiera się na przestrzeganiu diety niskobiałkowej. Zawartość białka w diecie zależy od masy ciała pacjenta i wyliczana jest na podstawie norm oraz wyników badań krwi. Jadłospis w dużej mierze komponowany jest z udziałem warzyw, owoców i produktów zbożowych (pieczywo, płatki, makaron, kasze, ryż, wyroby mączne) oraz z dodatkiem tłuszczu (oleje, masło, śmietana, majonez) i cukru (miód, dżem, syropy) dla zapewnienia odpowiedniej podaży kalorii. Czasami zezwala się na jedzenie małych ilości mięsa, ryb, jaj czy produktów mlecznych. U niektórych pacjentów dołącza się również leki (tzw. zmiatacze amoniaku) lub suplementy aminokwasów (arginina, cytrulina), które pomagają w przemianach cyklu mocznikowego. Większość chorych przyjmuje sprowadzane na import docelowy i refundowane suplementy niezbędnych aminokwasów. Dzienna dawka preparatu jest ściśle wyliczona i powinna być przyjmowana codziennie jak lekarstwo.

Pacjenci są przyjmowani na regularne kontrole do szpitala lub poradni metabolicznej. Są pod stałą kontrolą lekarską i dietetyczną. Niestety w niektórych przypadkach wyżej opisane leczenie jest niewystarczające i trzeba podjąć radykalne kroki. Transplantacja wątroby może być ostatnią deską ratunku dla pacjentów chorych na hiperamonemię. Często rozważa się również przeszczep rodzinny.

1. Szymańska E., Kaliciński P., Pawłowska J. i in.:Polish experience with liver transplantation and post-transplant outcomes in children with urea cycle disorders. Annals of Transplantation; 2017. 22: 555-562.
2. Szymańska E., Rokicki D.: Postępowanie terapeutyczne w hiperamonemii pierwotnej. Standardy Medyczne Pediatria; 2016. 13 (6):1037-1043.
3. Zschocke J., Hoffmann G.F.: Vademecum Metabolicum. Podręcznik pediatrii metabolicznej; 2004.

 

Leczenie żywieniowe dzieci

Leczenie żywieniowe dzieci

W przypadku dzieci konsekwencją może być upośledzenie czy brak przyrostu masy i wysokości ciała, a nawet postępujące, prowadzące do niedożywienia tracenie kilogramów. Dlatego najczęstszym wskazaniem do leczenia żywieniowego może być wcześniactwo, zaburzenia neurologiczne (np. ciężka postać padaczki, mózgowe porażenie dziecięce), zespoły przebiegające z zaburzonym wchłanianiem (np. zespół krótkiego jelita, choroba Leśniowskiego-Crohna), mukowiscydoza, okres okołooperacyjny, przewlekłe choroby wątroby lub nerek, choroby nowotworowe lub wrodzone wady metabolizmu.

W praktyce u każdego pacjenta ocenia się aktualny stan kliniczny oraz stan odżywienia. Ważny jest wpływ występującej choroby lub chorób na możliwość wzbogacenia diety dotychczasowej, dobór drogi żywienia, rodzaj i porcje jedzenia oraz jego częstotliwość. Leczenie żywieniowe może stanowić wspomaganie czasowe lub, jeśli wymaga tego sytuacja, być stosowane na stałe. Najprostszą jego formą jest wzbogacenie stosowanej przez pacjenta diety w specjalne preparaty farmaceutyczne w postaci proszku lub gotowego do wypicia płynu. Jeśli żywienie doustne jest niewystarczające, wybiera się karmienie drogą „przewodu pokarmowego”, czyli bezpośrednio do żołądka lub jelita. Ostatecznym rozwiązaniem może być zastosowanie zaawansowanego żywienia dożylnego.

W leczeniu żywieniowym chodzi o jak najmniejszą, ale efektywną interwencję. Jeśli niemożliwe jest dostarczenie składników odżywczych doustnie, można rozważać założenie pacjentowi sondy nosowo-żołądkowej (tzw. zgłębnika). Jest to cienka rurka przeprowadzona przez nos do żołądka. Ta metoda żywienia może być wybrana w przypadku wspomagania krótkotrwałego, trwającego do 6 tygodni. Jeśli żywienie drogą sztuczną miałoby trwać dłużej, wtedy bierze się pod uwagę wyłonienie na brzuchu pacjenta gastrostomii odżywczej. Odbywa się to podczas zabiegu endoskopowego przez gardło (co w skrócie nazwano PEG) lub operacyjnie w znieczuleniu ogólnym. W praktyce gastrostomia jest małym otworem, przez który założona jest rurka prosto do żołądka. Całość przemyślana jest w taki sposób, żeby do żołądka nie dostało się nic niepożądanego i nic się z niego nie wydostało.

Przez sondę lub gastrostomię odżywczą dziecko może być karmione gotową dietą przemysłową, która w składzie ma odpowiednią zawartość składników odżywczych. W zależności od potrzeb mieszanka taka może być wysokokaloryczna, wzbogacona w błonnik lub oparta o białko pod postacią peptydów, stosowana w przypadku alergii na białko mleka. Są też gotowe preparaty dostosowane składem do chorób wymagających ograniczeń żywieniowych, np. choroby nerek lub cukrzycy. Można zdecydować się też na żywienie domową dietą na bazie dziecięcych mieszanek mlecznych, a także dobrze zmiksowaną zupą lub deserem owocowym. Rodzaj pokarmu dostosowuje się idealnie do potrzeb i możliwości każdego pacjenta. Bardzo ważna jest odpowiednia podaż płynów. Żywienie dożylne prowadzone jest tylko przy użyciu sterylnie przygotowanych w aptece mieszanek, o składzie dostosowanym do najbardziej aktualnych wyników badań pacjenta.

Pacjenci leczeni żywieniowo powinni być pod stałą opieką poradni żywieniowej i podlegać regularnej kontroli lekarskiej i dietetycznej. Jeśli trzeba powinna być zapewniona opieka psychologa, fizjoterapeuty czy pracownika socjalnego. Bardzo ważne jest przestrzeganie zasad higieny podczas karmienia i pielęgnacja gastrostomii. Jeśli nie ma przeciwwskazań pacjent może jeść doustnie, a jeśli istnieje taka możliwość dąży się do usunięcia gastrostomii.

Książyk J. [red.]: Standardy leczenia żywieniowego w pediatrii. PZWL. Warszawa; 2017.

BLW, jako uzupełnienie procesu nauki karmienia w 1. roku życia dziecka

BLW, jako uzupełnienie procesu nauki karmienia w 1. roku życia dziecka

Wiele badań pokazuje, że dzieci w wieku do 1. roku życia są przekarmiane, przez co tracą wrodzoną umiejętność prawidłowego odczuwania tych dwóch stanów. Sygnałami, które będą świadczyły o głodzie są, m.in. płacz, pobudzenie, otwieranie ust, podążanie za jedzeniem wzrokiem i ustami. Jeśli w czasie karmienia niemowlę gaworzy, uśmiecha się, patrzy na opiekuna i jedzenie, znaczy to, że chce nadal jeść. Natomiast jest syte, jeśli, m.in.: zasypia, grymasi, je wolniej lub zaprzestaje jedzenia, odpycha łyżeczkę lub zaciska usta, wypluwa pokarm.

BLW (z ang. Baby Led Weaning, Bobas Lubi Wybór) idealnie wpisuje się w trend decydowania przez dziecko o tym czy zje i ile. Jest to metoda karmienia sterowana właśnie przez dziecko. Pozwala mu na jedzenie rękami cząstek miękkich produktów (surowych lub ugotowanych) proponowanych przez dorosłego. BLW można wykorzystać w czasie wprowadzania do diety nowych produktów, jako uzupełnienie podawania łyżeczką pokarmów rozdrobnionych widelcem lub drobno pokrojonych, ale może też być stosowana samodzielnie z ominięciem karmienia łyżeczką, jednak nie wcześniej niż od 7 miesiąca życia. W czasie rozszerzania diety z udziałem metody BLW również obowiązuje zasada pojedynczego wprowadzania nowych pokarmów i obserwacji. Jedzenie rękami powinno stanowić przejściowy etap jedzenia do czasu, aż dziecko nauczy się jeść samodzielnie z użyciem łyżeczki, co może potrwać kilka miesięcy.

Warunkiem rozpoczęcia karmienia niemowlęcia metodą BLW jest umiejętność siedzenia oraz prawidłowy stan odżywienia dziecka. Brak zębów nie jest przeciwwskazaniem do podania delikatnych produktów w kawałkach. Wskazuje się na wiele korzyści wynikających z takiego postępowania, takich jak lepsza kontrola apetytu, profilaktyka otyłości, bardziej urozmaicona dieta, lepszy rozwój umiejętności motorycznych, większa przyjemność z jedzenia.

Z drugiej strony z BLW wiążą się też obawy. Ryzyko zaburzeń rozwoju, niedoboru witamin i składników mineralnych, większej częstości występowania zadławienia się, złej jakości diety niemowlęcia i nadmiaru spożycia soli, o ile pokarmy, które będzie jadło będą pochodziły z talerzy dorosłych. Karmienie BLW wiąże się również z większym bałaganem, jaki robi dziecko jedząc samodzielnie.

Według najnowszych badań z lat 2017 i 2016 dzieci karmione metodą BLW nie odbiegają wskaźnikiem masy ciała (BMI) od norm w wieku 12 i 24 miesięcy. Prawdopodobnie wynika to z faktu występowania niewielkich różnic pomiędzy dobową kalorycznością posiłków w grupie BLW i dzieci jedzących łyżeczką. Potwierdzono jednak niedobór witaminy B12, żelaza i cynku w przyjmowanych posiłkach, a wyższe spożycie tłuszczu, w tym nadmiar nasyconych kwasów tłuszczowych. Może to wynikać z faktu, że dzieci jadły produkty ze „stołu rodzinnego”, które niestety nie wpisywały się w definicję zdrowych posiłków i przekąsek.

Wiele badań nie potwierdza też zjawiska częstszych zadławień w przypadku BLW. Dławienie się występuje w podobnej częstości u dzieci w wieku 6-8 miesięcy karmionych przez kogoś, jak i jedzących rękami (około 13-36% dzieci uległo choć pojedynczemu zadławieniu).

Aby zapobiegać potencjalnym powikłaniom, które mogą wynikać z wykorzystywania metody BLW w czasie rozszerzania diety niemowlęcia warto kierować się kilkoma wskazówkami. To rodzic decyduje co zje dziecko – niech proponowane produkty będą więc odpowiednie dla malucha i dostosowane do jego wieku. Można proponować warzywa gotowane (ziemniak, batat, marchew, pietruszka, seler, burak, dynia, kalafior, brokuł, fasolka szparagowa), warzywa surowe (awokado, ogórek, pomidor, papryka), owoce (jabłko, banan, morele, brzoskwinia, truskawki, maliny, arbuz, melon), ugotowany makaron, ugotowany ryż lub kaszę uformowane w kulkę lub wałek (można dodać owoce lub ugotowane warzywa), gotowany pulpet lub pieczony pasztet warzywno-mięsny, ugotowane lub pieczone w folii kawałki fileta rybnego, jajko na twardo lub w postaci omleta przygotowanego na parze, kawałek bułki lub chleba, domowe gofry, kopytka, pierogi leniwe, domowe ciasteczka na bazie płatków lub kaszy z owocami. Jeśli rodzic chce dzielić się swoim jedzeniem z dzieckiem, powinien dopasować swój jadłospis do dziecięcego (np. używać naturalnych przypraw, nie solić, unikać słonych i słodkich przekąsek). W czasie jedzenia dziecko nie powinno zostawać bez opieki.

 

Czytaj więcej:

Rozszerzanie diety niemowląt, mgr Ewa Ehmke vel Emczyńska-Seliga

Żywienie dzieci w wieku 1-3 lat, mgr Ewa Ehmke vel Emczyńska-Seliga

  1. Szajewska H., Socha P., Horvath A. i in.: Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne. Pediatria; 2014. 11: 321-338.
  2. Brown A., Jones S.W., Rowan H.: Baby-Led Weaning: The Evidence to Date. Curr Nutr Rep.; 2017. 6(2):148-156.
  3. Taylor R.W., Williams S.M., Fangupo L.J. et al.: Effect of a Baby-Led Approach to Complementary Feeding on Infant Growth and Overweight: A Randomized Clinical Trial. JAMA Pediatr.; 2017. Sep. 1;171(9):838-846.
  4. Morison B.J., Taylor R.W., Haszard J.J.: How different are baby-led weaning and conventional complementary feeding? A cross-sectional study of infants aged 6-8 months. BMJ Open.; 2016. May. 6;6(5):e010665.
  5. Daniels L., Heath A.M., Williams S.M. et al.: Baby-Led Introduction to SolidS (BLISS) study: a randomised controlled trial of a baby-led approach to complementary feeding. BMC Pediatr.; 2015. 15: 179.
  6. Alvisi P., Brusa S., Alboresi S. et al.: Recommendations on complementary feeding for healthy, full-term infants. Ital J Pediatr.; 2015. 41: 36.
  7. Brown A.: No difference in self-reported frequency of choking between infants introduced to solid foods using a baby-led weaning or traditional spoon-feeding approach. J Hum Nutr Diet.; 2017. Dec 5.
  8. Fangupo L.J., Heath A.M., Williams S.M. et al.: A Baby-Led Approach to Eating Solids and Risk of Choking. Pediatrics.; 2016. Oct;138(4).
Co może jeść kobieta karmiąca? Wszystko!

Co może jeść kobieta karmiąca? Wszystko!

Kobieta dba o swoją dietę będąc w ciąży, ale i karmiąc. Jest gotowa na poświęcenia dla zdrowia i samopoczucia dziecka, wydaje się, że jej zdrowie może zejść na dalszy plan. Prawidłowe żywienie w czasie karmienia piersią jest istotne właśnie dla dobra kobiety. Skład pokarmu w dużej mierze jest stały, w dużej mierze pochodzi z zapasów zgromadzonych podczas ciąży. Jedząc mniej albo eliminując wybrane produkty lub grupy produktów z jadłospisu, kobieta zabiera tylko sobie, doprowadzając do niedoborów pokarmowych w organizmie, co może skutkować ograniczoną produkcją mleka.  

Wzrost energetyczności diety zależy od intensywności karmienia i czasu jego trwania. Średnio jest tylko o 30 kcal wyższy, niż zalecenia dla III trymestru ciąży (+ 505 kcal/ dobę do zapotrzebowania sprzed ciąży). Podaż makroskładników zwiększa się do 1,45 g białka na każdy kilogram masy ciała, a węglowodany powinny być dostarczane w ilości minimum 210 g/ dobę. Podaż tłuszczu nie ulega znacznej zmianie w porównaniu z zaleceniami dla ostatniego trymestru ciąży, jednak bardzo ważny jest skład kwasów tłuszczowych, ponieważ wpływa na skład tłuszczu w pokarmie. Powinno unikać się spożycia kwasów tłuszczowych typu trans (utwardzany tłuszcz roślinny) i dostarczać odpowiednią ilość kwasów tłuszczowych omega-3 (DHA). Wyższa, w stosunku do okresu sprzed ciąży, jest podaż witaminy A, E, C, B1, B2, niacyny, B6, folianów, B12, biotyny, kwasu pantotenowego i choliny (chodzi o uzupełniane zapasów, tylko zawartość witaminy C zależy od jej zawartości w diecie); w przypadku składników mineralnych zaleca się więcej wapnia i fosforu u kobiet poniżej 19 roku życia, magnezu, żelaza, cynku, miedzi, jodu, selenu, manganu i potasu. Zalecana podaż płynów przewyższa normy dla ciąży i sięga 2700 ml/ dobę. Ważna jest suplementacja kwasów tłuszczowych DHA, witaminy D i jodu.

Mleko kobiece to wydzielina gruczołu sutkowego powstała z krwi i osocza kobiety. W zależności od rodzaju posiłku może zmieniać swój smak, co jest zdecydowaną zaletą, ponieważ zwiększa preferencje żywieniowe. Do mleka będą przedostawać się alergeny, kofeina, alkohol, substancje czynne leków. „Cząsteczki” ciężkostrawne czy wzdymające nie mają prawa, a mleko mamy bez względu na jej dietę jest łatwostrawne.

Zaleca się, żeby dieta kobiety karmiącej była zróżnicowana, a posiłki uwzględniały różne warzywa i owoce (w tym surowe, owoce suszone, warzywa strączkowe), produkty zbożowe (głównie pełnoziarniste), mleczne (najlepiej naturalne), mięsa, ryby (przy unikaniu ryb o możliwie dużej zawartości rtęci – rekin, miecznik, makrela królewska, płytecznik; tuńczyk biały w ograniczonych ilościach), jaja, orzechy i tłuszcze roślinne. Otóż okazuje się, że mama może jeść produkty potencjalnie alergizujące, chyba, że sama ma alergię lub cierpi na chorobę, która wymaga diety eliminacyjnej. Może pić również kawę w ilości jak piła do tej pory będąc w ciąży, ale w przypadku wcześniaków i kilka dni po porodzie ilości te powinny być niższe. Alkohol zanika we krwi po około 2 godzinach od wypicia, jeśli kobieta nie pije regularnie i więcej niż 2 drinki dziennie (co może zagrażać niemowlęciu), może okazjonalnie się napić i nakarmić dziecko po tym czasie – choć oczywiście picie alkoholu nie jest zalecane. Nie ma konieczności odciągania pokarmu (i wylewania go) dla zwiększenia bezpieczeństwa. Na pewno trzeba wystrzegać się czynnego i biernego palenia tytoniu i używania narkotyków. W przypadku przyjmowania leków najlepiej skonsultować z lekarzem, ale większość nie zagraża niemowlęciu.

Warto wyeliminować z diety produkty będące źródłem kwasów tłuszczowych trans, czyli tych, których składnikiem jest tłuszcz roślinny utwardzany – margaryny twarde, kupne wypieki, gotowe drożdżówki, ciastka, wafelki z nadzieniami, przekąski słone, jak paluszki, krakersy, orzeszki w otoczkach smakowych, chipsy, produkty smażone na fryturach. Lepiej unikać również wysokoprzetworzonych produktów (zupy i sosy w proszku, dania gotowe) czy produktów dosładzanych (kolorowe płatki śniadaniowe, słodzone napoje).  

Modyfikacje diety można zacząć przy konkretnych przesłankach ku temu. Kolka niemowlęca, infekcja czy biegunka bakteryjna/ wirusowa do nich nie należą, ale wysypka, spadek masy ciała, niechęć do jedzenia to sygnał, że należy zgłosić się do lekarza i po konsultacji zmienić dietę. Żadne rekomendacje polskie i światowe nie namawiają do wykluczania produktów na własną rękę i eliminacji „na wszelki wypadek”, a okazuje się, duży procent mam robi tak bez żadnej uchwytnej przyczyny…   

 

Prezentacja: Prawidłowe żywienie kobiet karmiących

 

1.    Jarosz M., red.: Normy żywienia dla populacji Polski. Instytut Żywności i Żywienia. Warszawa; 2017.
2.    Bravi F., Wiens F., Decarli A. et al.: Impact of maternal nutrition on breast-milk composition: a systematic review. Am J Clin Nutr.; 2016. Sep;104(3):646-62.
3.    Forestell C.A.: Flavor Perception and Preference Development in Human Infants. Ann Nutr Metab. 2017. 70 Suppl 3:17-25.
4.    Jeong G., Park S.W., Lee Y.K. et al: Maternal food restrictions during breastfeeding. Korean J Pediatr.; 2017. Mar.60(3):70-76.
5.    Marangoni F., Cetin I., Verduci E. et al. Maternal Diet and Nutrient Requirements in Pregnancy and Breastfeeding. An Italian Consensus Document. Nutrients; 2016. Oct.14;8(10).
6.    Ventura A.K.: Does Breastfeeding Shape Food Preferences? Links to Obesity. Ann Nutr Metab.; 2017. 70. Suppl 3:8-15.
7.    The American College of Obstetricians and Gynecologists, Commitee of Health Care for Underserved Women: Breastfeeding in Underserved Women: Increasing Initiation and Continuation of Breastfeeding; 2016.  
8.    The American College of Obstetricians and Gynecologists, Commitee of Health Care for Underserved Women: Optimizing Support for Breastfeeding as Part of Obstetric Practice; 2017.
9.    [online]. [przeglądany 10 stycznia 2018]. Dostępny w: https://www.acog.org/Patients/FAQs/Breastfeeding-Your-Baby#foods
10.    [online]. [przeglądany 10 stycznia 2018]. Dostępny w: http://bankmleka.pl/10-materialy-do-pobrania.html   
11.    [online]. [przeglądany 10 stycznia 2018]. Dostępny w: http://www.fpkp.pl/dopobrania.html

 

Banki Mleka Kobiecego

Banki Mleka Kobiecego

Mleko kobiece odżywia organizm umożliwiając prawidłowy jego rozwój, ale także chroni przed rozwojem infekcji bakteryjnych, wirusowych czy alergii. Niejednokrotnie zdarzają się jednak sytuacje losowe, które wpływają na niemożność karmienia naturalnego przez biologiczną mamę. W takich sytuacjach można zwrócić się o pomoc do Banku Mleka Kobiecego. Pokarm naturalny oferowany przez profesjonalny Bank Mleka, zaraz po mleku własnej mamy, jest drugim najlepszym wyborem dla noworodków i niemowląt (WHO & UNICEF Join Statement, 1980). Badania potwierdzają, że wcześniaki karmione mlekiem kobiecym (własnej mamy lub z Banku) mają niższe ryzyko zachorowania na martwicze zapalenie jelit czy alergie pokarmowe, w porównaniu z tymi karmionymi mieszanką modyfikowaną.

 

Bank Mleka Kobiecego to placówka, która:

  • pozyskuje mleko kobiece od honorowych dawczyń, bada kobiety chętne do oddawania pokarmu, udziela informacji, szkoli i wspiera (również sprzętem),
  • bada mleko pod kątem czystości mikrobiologicznej (m.in. na obecność bakterii),
  • poddaje je odpowiednio dobranemu procesowi pasteryzacji, dzięki któremu niszczone są w nim drobnoustroje, ale zachowana jest dobroczynna wartość mleka,
  • zapewnia prawidłowe przechowywanie,
  • przekazuje pokarm oddziałom noworodkowym, z którymi współpracuje.

Odbiorcami mleka z Banku Mleka są głównie dzieci przedwcześnie urodzone i noworodki chore. Choć trzeba podkreślić, że choroby dziecka, takie jak galaktozemia, wrodzona nietolerancja laktozy czy deficyt LCHAD lub VLCAD są przeciwwskazaniem do karmienia pokarmem kobiecym. Wykluczając te przypadki pokarm z Banku Mleka Kobiecego jest bezpieczny dla dzieci i nie zagraża ich zdrowiu.

Honorowe dawczynie to mamy, które zgłaszają się do okolicznego Banku Mleka z chęcią podzielenia się pokarmem. Każda kandydatura jest weryfikowana. Zbierane są niezbędne informacje dotyczące m.in. stanu zdrowia oraz trybu życia zainteresowanej, przeprowadzane są u niej badania krwi. Niektóre choroby, zażywane leki czy przyjmowanie używek dyskwalifikują z możliwości bycia dawczynią. Kobiety otrzymują pomoc doradcy laktacyjnego i potrzebny sprzęt. Informowane są o zasadach odciągania i przechowywania mleka zgodnego z zasadami higieny. Każda z nich oddaje tyle pokarmu, ile jest w stanie przekazać, brak jest minimalnych czy maksymalnych limitów. Najlepiej oddawać pokarm regularnie w mniejszych objętościach. Z badań hiszpańskich (2014) wynika, że więcej mleka oddawały kobiety będące ponownymi dawczyniami, które zaczęły przekazywać pokarm we wczesnym etapie laktacji oraz mamy dzieci z problemami, np. z niską urodzeniową masą ciała. W polskich badaniach (2017) pokazano nawet, że mleko od dawczyń – mam wcześniaków i mam oddających pokarm od wczesnego okresu laktacji, ma lepszą wartość odżywczą.

Na świecie Banki Mleka Kobiecego działają już ponad 100 lat. Pierwsze otwarte były w Wiedniu (1909) i Bostonie (1919). W Polsce od 2012 r. działa już 7 takich placówek (w Krakowie, Opolu, Rudzie Śląskiej, Toruniu, dwie w Warszawie i we Wrocławiu). Fundacja Bank Mleka Kobiecego zabiega o powstawanie nowych miejsc. Wśród zadań wspomnianej Fundacji jest promocja rzetelnej wiedzy na temat karmienia pokarmem naturalnym, jego roli w zapobieganiu chorobom oraz upowszechnianie idei dzielenia się i wyrównywania szans dostępności pokarmu naturalnego. Dodatkowo kontrola działania Banków Mleka i ocena przyjętych w nich standardów.

 

Czytaj więcej:

Zaburzenia betaoksydacji kwasów tłuszczowych, czyli dlaczego pacjenci nie mogą jeść tłuszczu,  mgr Ewa Ehmke vel Emczyńska-Seliga

 

  1. [online]. [przeglądany 30.10.2018]. Dostępny w: www.bankmleka.pl
  2. Barbarska O., Zielińska M., Pawluś B. i in.: Characteristics of the regional human milk bank in Poland – donors, recipients and nutritional value of human milk. Rocz Panstw Zakl Hig.; 2017. 68(4):395-400.
  3. Boyd C.A., Quigley M.A., Brocklehurst P.: Donor breast milk versus infant formula for preterm infants: systematic review and meta-analysis. Arch Dis Child Fetal Neonatal Ed.; 2007. May. 92(3):F169-75.
  4. Sierra-Colomina G., García-Lara N.R., Escuder-Vieco D. et al: Donor milk volume and characteristics of donors and their children. Early Hum Dev.; 2014. May. 90(5):209-12.
  5. Vickers A.M., Starks-Solis S., Hill D.R. et al.: Pasteurized Donor Human Milk Maintains Microbiological Purity for 4 Days at 4°C. J Hum Lact.; 2015. Aug;31(3):401-5.
Nawet dzieci mogą być na diecie wegetariańskiej

Nawet dzieci mogą być na diecie wegetariańskiej

To dzięki lepszym nawykom żywieniowym i większemu spożyciu błonnika, folianów, witaminy C, a niższej wartości energetycznej jadłospisu i ograniczonej podaży cholesterolu pokarmowego, kwasów tłuszczowych nasyconych czy o konfiguracji trans. Niestety mogą też doprowadzić do niedoboru witaminy B12, żelaza, wapnia i cynku. Kluczowe byłoby więc prawidłowe zbilansowanie diety, poprzez jedzenie różnorodnych produktów i, jeśli jest to konieczne, stosowanie suplementacji. Również dzieci mogłyby jeść (lakto, owo) wegetariańskie posiłki. Warto jednak pilnować regularnych kontroli stanu odżywienia i stopnia rozwoju, a pomoc dietetyka może okazać się bardzo potrzebna.

Dzieci na dietach wegetariańskich mogą mieć wolniejsze tempo wrastania (przede wszystkim wśród wegan), a ich masa ciała mieści się w dolnej granicy normy. Z wiekiem dorównują rówieśnikom lub są nawet wyższe, ale nadal szczuplejsze. Nie stwierdzono różnić pomiędzy gęstością kości i ryzykiem złamań kości wśród dzieci na diecie wegetariańskiej i standardowej. Niemniej jednak wskazuje się, że gęstość kości zależy również od wieku i beztłuszczowej masy ciała, a częstość złamań od spożycia wapnia. W większości przypadków stężenie żelaza i hemoglobiny we krwi mieści się w zakresie norm, jednak stężenie ferrytyny może być obniżone (to jeden z pierwszych czynników wskazujących na niedokrwistość). 

W prawidłowo skomponowanej diecie wegetariańskiej należy zwracać uwagę na odpowiednią podaż energii, białka, żelaza, cynku, jodu, witaminy D i B12, niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych z grupy omega-3, a dodatkowo wapnia przy diecie wegańskiej. Uważa się, że wegetarianie powinni spożywać więcej białka, niż zalecają normy dla populacji ogólnej. W zależności od rodzaju diety może pochodzić z jaj, mleka i produktów mlecznych, roślin strączkowych, orzechów i nasion oraz zbóż. Aby białko ze źródeł roślinnych zostało lepiej wykorzystane, należy łączyć różne grupy produktów, np. strączki z produktami zbożowymi (jak kasza, ryż, makaron, płatki, pełnoziarniste pieczywo). Roślinnymi źródłami żelaza są nasiona i pestki, produkty zbożowe, warzywa strączkowe, natka pietruszki i morele suszone. Dla lepszego wchłania należy je spożywać w towarzystwie folianów, witaminy C, a także kwasów organicznych (różne warzywa, owoce) i karotenoidów (marchew, bataty, dynia, natka pietruszki, jarmuż, szpinak, papryka, morele). Przyswajalność żelaza z warzyw strączkowych i zbóż zwiększa również mielenie, moczenie i kiełkowanie oraz używanie zakwasu w produkcji chleba. Wegańskimi źródłami wapnia są soja i jej przetwory, orzechy i nasiona oraz woda mineralna bogata w wapń. Wchłanianie polepsza odpowiednia podaż witaminy D.    

Dobrze zaplanowana dieta wegetariańska stosowana u dzieci nie musi wymagać suplementacji witaminy B12, o ile spożywane są nabiał (jaja, mleko, ser, twaróg, jogurt, kefir, maślanka) czy produkty wzbogacane (np. płatki, kaszki). Niedobór witaminy B12 może prowadzić do rozwoju niedokrwistości megaloblastycznej i zwiększenia stężenia homocysteiny we krwi. Jeśli nie uda się zapewnić jej podaży z diety należy sięgnąć po preparaty z hydroksykobalaminą. Dla lepszego przyswajania witaminy można stosować krople, a tabletki rzuć lub rozpuszczać pod językiem. Suplementacja witaminy D powinna być stosowana według zaleceń dla ogólnej populacji.

1.    Agnoli C., Baroni L., Bertini I. et al.: Position paper on vegetarian diets from the working group of the Italian Society of Human Nutrition. Nutr Metab Cardiovasc Dis.; 2017. Dec. 27(12):1037-1052.
2.    Ambroszkiewicz J., Klemarczyk W., Mazur J. i wsp.: Serum Hepcidin and Soluble Transferrin Receptor in the Assessment of Iron Metabolism in Children on a Vegetarian Diet. Biol Trace Elem Res.; 2017. Dec. 180(2):182-190.
3.    Craig W.J., Mangels A.R.: Position of the American Dietetic Association: vegetarian diets. J Am Diet Assoc.; 2009. Jul;109(7):1266-82.
4.    Cruchet S., Lucero Y., Cornejo V.: Truths, Myths and Needs of Special Diets: Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder, Autism, Non-Celiac Gluten Sensitivity, and Vegetarianism. Ann Nutr Metab.; 2016. 68 Suppl 1:43-50.
5.    Menal-Puey S., Marques-Lopes I.: Development of a Food Guide for the Vegetarians of Spain. J Acad Nutr Diet.; 2017. Oct;117(10):1509-1516.
6.    Schürmann S., Kersting M., Alexy U.:Vegetarian diets in children: a systematic review. Eur J Nutr.; 2017. Aug;56(5):1797-1817.
7.    Desmond M., Książyk J.: Czy dieta wegetariańska jest zdrowa dla dziecka? 2014. mp.pl z dnia 31.01.2018.
8.    Desmond M., Książyk J.: Czy prawdziwy jest pogląd, że u dzieci z rodzin wegetariańskich rzadziej występuje otyłość? Jaki wzrost osiągają te dzieci? 2014. mp.pl z dnia 31.01.2018.
9.    Desmond M., Książyk J.: Czy dziecko na diecie wegetariańskiej wymaga dodatkowej suplementacji (witaminy, minerały)? Czy zależy to od rodzaju diety? 2014. mp.pl z dnia 31.01.2018.
10.    Książyk J.: Czy u dzieci stosujących specjalne diety (np. wegetariańską lub z eliminacją białek mleka krowiego) konieczna jest suplementacja witamin i minerałów? 2014. mp.pl z dnia 31.01.2018.
11.    Kunachowicz H., Nadolna I., Przygoda B. i wsp.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa; 2017.

 

Wprowadzanie glutenu do diety niemowląt

Wprowadzanie glutenu do diety niemowląt

Jeśli wystąpi niepożądany objaw typu wysypka, nudności czy biegunka, łatwo można stwierdzić co go wywołało. Należy zaprzestać podawania tego produktu i skontaktować się z lekarzem. Wypluwanie nowego pokarmu może być naturalnym odruchem. Specjaliści zwracają uwagę, że wielokrotna podaż zwiększa tolerancję smakową, dlatego warto próbować kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt razy. Konieczność wprowadzania nowych produktów wynika ze zwiększonego zapotrzebowania rosnącego i rozwijającego się dziecka, którego mleko nie jest już w stanie zaspokoić. Poza wspomnianą już lepszą tolerancją różnorodnych smaków, rozszerzanie diety, obok karmienia piersią, może zapobiegać rozwojowi alergii lub wybranych chorób. Czy dzieje się tak w przypadku glutenu i chorób glutenozależnych?

 

Gluten to białko wybranych zbóż – pszenicy, pszenżyta, żyta i jęczmienia. W polskich warunkach glutenowym można nazwać również owies oraz produkty zanieczyszczone tymi zbożami (nawet śladowymi ilościami). Celiakia to choroba, w której własny układ odpornościowy niszczy własne komórki (choroba autoimmunologiczna). Reakcją organizmu na gluten jest uszkadzanie kosmków jelitowych oraz innych organów. Na celiakię chorują osoby podatne genetycznie. W przypadku alergii na gluten, kosmki czy inne organy nie są uszkadzane, ale objawy mogą być podobne (z przewodu pokarmowego, oddechowego lub skórne). W ramach leczenia celiakii i alergii na gluten zaleca się stosowanie diety bezglutenowej.

Zważywszy na powyższe choroby czy należy wprowadzać gluten do diety niemowląt, czy lepiej byłby go unikać na wszelki wypadek? Model i schemat żywienia z 2001 roku wskazywały na wprowadzanie glutenu w 10 miesiącu życia właśnie w celach profilaktycznych, kolejne dwa (2007, 2014) podkreślały, że powinno się to zrobić nie wcześniej niż w 5, ale nie później niż w 6 miesiącu życia. Gluten powinien być podawany jeszcze w czasie karmienia piersią, co miałoby dodatkowy wpływ zapobiegawczy. Zmiany, które następowały w zaleceniach warunkowane były nowymi wynikami badań i obserwacji, których w między czasie dokonano.

 

Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN) opublikowało w 2016 stanowisko dotyczące wprowadzania glutenu do diety niemowląt. Powstało po analizie wyników wielu badań, w tym badań o największym znaczeniu naukowym z zakresu tzw. medycyny opartej na faktach (z ang. Evidence Based Medicine, EBM). Stwierdzono, że dieta może być rozszerzana o gluten pomiędzy skończonym 4, a 12 miesiącem życia i nie zwiększa to ryzyka rozwoju celiakii lub alergii na gluten. Badania pokazują dodatkowo, że karmienie piersią nie zapobiega rozwojowi tych chorób i nie ma znaczenia czy gluten wprowadza się „pod osłoną” mleka mamy czy nie. Jednak należy podkreślić, że pokarm kobiecy jest najlepszym wyborem w żywieniu niemowląt z uwagi na inne korzyści jakie niesie. Podane rekomendacje nie obejmują dzieci osób chorych na celiakię lub mających chore rodzeństwo (krewnych I stopnia), z uwagi na brak wystarczającej ilości rzetelnych badań w tej grupie. Na razie wydaje się, że dzieci te odniosłyby korzyść z późniejszego wprowadzania glutenu.

 

Wprowadzanie glutenu, oznacza wprowadzanie produktów zbożowych zawierających gluten. Dla zapobiegania nie ma znaczenia rodzaj oraz konsystencja jego podania – płynna w kaszce czy stała w przypadku chleba czy makaronu. Można wybierać spośród:

  • kasz (kasza manna, drobna jęczmienna, orkiszowa, owsiana, bulgur),
  • pieczywa (chleb, bułka),
  • płatków (rozdrobnione płatki owsiane, pszenne, żytnie, orkiszowe),
  • makaronu czy błyskawicznego kuskus.

Można je dodawać do mleka (kaszka, płatki), zupy lub 2 dania (makaron, kasza), albo jako przekąskę (chleb, bułka). Początkowo, w ciągu 1. miesiąca, należy je proponować w małych ilościach. Należy pamiętać, że ryż, kasza jaglana i gryczana, komosa ryżowa (quinoa), amarantus i kukurydza są naturalnie wolne od glutenu, ale w procesie produkcji mogą zostać zanieczyszczone.

 

Czytaj więcej:

Mleko kobiece – „złoty standard” w żywieniu niemowląt. Składniki odżywcze. –  dr hab. n. farm. Hanna Mojska, prof. nadzw. IŻŻ

Mleko kobiece – „złoty standard” w żywieniu niemowląt. Składniki bioaktywne. –  dr hab. n. farm. Hanna Mojska, prof. nadzw. IŻŻ

  1. Szajewska H., Shamir R., Mearin L., et al.: Gluten Introduction and the Risk of Coeliac Disease: A Position Paper by the European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition. JPGN; 2016. 62(3): 507-513.
  2. Szajewska H., Socha P., Horvath A. i in.: Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne. Pediatria; 2014. 11: 321-338.
  3. Zalecenia dotyczące żywienia dzieci zdrowych w pierwszym roku życia, opracowane przez Zespół Ekspertów powołany przez Konsultanta Krajowego ds. Pediatrii 2007. Przewodnik Lekarza/Guide for GPs; 2008. 11(2): 75-77.
  4. Książyk J., Rudzka-Kańtoch Z., Weker H.: Model żywienia niemowląt karmionych piersią i schemat żywienia niemowląt, które nie są karmione piersią. Aktualne (2001) zalecenia Instytutu Matki i Dziecka. Medycyna Praktyczna. Pediatria; 2001. 05: 129-131.

 

Postępowanie w ostrej biegunce u małych dzieci

Postępowanie w ostrej biegunce u małych dzieci

W największej liczbie przypadków biegunkę można leczyć w domu, jednak w niektórych okolicznościach wymaga pobytu w szpitalu. Należy zgłosić się do lekarza w przypadku każdej z wymienionych sytuacji współtowarzyszącej biegunce: dziecko ma mniej niż 2 miesiące, cierpi na chorobę przewlekłą (np. cukrzycę), ma przedłużające się wymioty, dużą objętość biegunkowych stolców i w opinii członka rodziny może być odwodnione. W przypadku oceny odwodnienia można kierować się utratą masy ciała, jeśli wynosi powyżej 10% oznacza stan ciężki, który wymaga hospitalizacji. Lekarz po zebraniu wywiadu i ocenie dodatkowych parametrów, m.in. stanu ogólnego, wyglądu oczu i śluzówek, sposobu oddechu, elastyczności skóry czy tzw. powrotu włośniczkowego, może stwierdzić o konieczności hospitalizacji.

Każda biegunka może doprowadzić do odwodnienia. Im mniejsze dziecko, tym szybciej może nastąpić. Dlatego podstawowym krokiem w postępowaniu będzie podaż doustnego płynu nawadniającego (DPN). Jest tak samo skuteczne, jak nawadnianie dożylne. DPN powinien mieć w składzie sód (sól), nie musi zawierać glukozy czy innych składników (np. aminokwasów lub składników mineralnych). Jeśli dziecko ma powyżej 2 lat i łagodnie nasiloną biegunkę można podawać rozcieńczony sok jabłkowy, a później inne ulubione napoje. Dobowa podaż płynów zależy od masy ciała dziecka i wynosi:

  • przy masie 1-10 kg – 100 ml na każdy kilogram masy ciała,
  • przy masie 10-20 kg – 1000 ml + 50 ml na każdy kilogram powyżej 10 kg,
  • przy masie > 20 kg – 1500 ml + 20 ml na każdy kilogram powyżej 20 kg.

Po każdym biegunkowym stolcu (lub wymiotach) należy podać dodatkowo 5-10 ml DPN na każdy kilogram masy ciała dziecka. Najlepiej, żeby płyny podawać w małej objętości, mogą być podawane przez słomkę albo strzykawką.  

Jeśli uda się zapewnić odpowiednie nawodnienie, można pomyśleć o właściwym żywieniu. Nie zaleca się stosowania specjalnych diet w czasie ostrej biegunki (np. łatwostrawnej, bez laktozy, zatwardzającej). Na pewno warto ograniczyć podaż napojów o dużej zawartości cukru (np. soków), ponieważ mogą wzmagać biegunkę. Karmienie piersią powinno być utrzymane, a żywienie dostosowane do wieku dziecka. Trzeba wziąć pod uwagę fakt, że w czasie biegunki, a tym bardziej biegunki przebiegającej z gorączką i wymiotami, apetyt może być zmniejszony i nie powinno się karmić dziecka na siłę. Można podawać produkty dobrze w danym momencie tolerowane i chętnie zjadane.

Podaż niektórych preparatów farmaceutycznych może wspomóc leczenie biegunki. Skutecznie działają niektóre szczepy probiotyków, wskazuje się przede wszystkim dwa: bakterie Lactobacillus rhamnosus GG (LGG) i drożdże Saccharomyces boulardii. Bardzo ważna jest ich odpowiednia ilość w preparacie – zbyt niska po prostu nie zadziała (w przypadku LGG powyżej 1010 na dobę, a w przypadku drożdży 250-750 mg na dobę). Najlepiej stosować je 5-7 dni. Można rozważyć również stosowanie smektynu dwuoktanościennego. Nie zaleca się podawania na własną rękę węgla aktywowanego czy innych leków przeciwbiegunkowych, które w przypadku choroby przebiegającej z biegunką mogą utrudnić jej rozpoznanie.

  1. Alfredo Guarino A., Ashkenazi S., Gendrel D. et al.: European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition/European Society for Pediatric Infectious Diseases Evidence-Based Guidelines for the Management of Acute Gastroenteritis in Children in Europe: Update 2014. JPGN; 2014. 59: 132-152.
  2. Freedman S.B., Willan A.R., Boutis K. et al.: Effect of dilute apple juice and preferred fluids vs electrolyte maintenance solution on treatment failure among children with mild gastroenteritis: a randomized clinical trial. JAMA; 2016 May 10;315(18):1966-74. 
  3. Szajewska H., Wanke M., Patro B.: Meta-analysis: the effects of Lactobacillus rhamnosus GG supplementation for the prevention of healthcare-associated diarrhea in children. Aliment Pharmacol Ther.; 2011. Nov. 34(9):1079-87.
  4. Feizizadeh S., Salehi-Abargouei A., Akbari V.: Efficacy and safety of Saccharomyces boulardii for acute diarrhea. Pediatrics; 2014. Jul.134(1):e176-91.
  5. Das R.R., Sankar J., Naik S.S.: Efficacy and safety of diosmectite in acute childhood diarrhea: a. 2015. Jul.100(7):704-12.

 

Żywienie dzieci w wieku 1-3 lat

Żywienie dzieci w wieku 1-3 lat

  • zróżnicowanie – posiłki przygotowywane są z udziałem warzyw, owoców, produktów zbożowych, chudych mięs, tłustych ryb, jaj, produktów mlecznych, warzyw strączkowych, olejów roślinnych, orzechów i nasion,
  • przewaga gotowania na parze lub wodzie, duszenie i pieczenie (zamiast smażenia),
  • stosowanie naturalnych przypraw, w tym ziołowych i warzywnych w rozsądnych ilościach,
  • ograniczenie wykorzystywania produktów wysokoprzetworzonych oraz jedzenia gotowych przekąsek słonych i słodkich,
  • woda mineralna niskozmineralizowana jako dominujący płyn.

Im dieta innych członków rodziny jest zdrowsza, tym jest bardziej odpowiednia dla małego dziecka. Kontynuowane są prawidłowe zachowania i nawyki żywieniowe co sprzyja zdrowiu w późniejszym życiu. 

Normy żywienia określają wartości odżywcze, które powinien spełniać jadłospis w poszczególnych fazach życia (tabela 1). Odpowiednią podaż składników odżywczych weryfikuje się również na podstawie masy i wysokości ciała dziecka, które nanoszone są na siatki centylowe przygotowane dla wieku i płci. O nieprawidłowościach będą świadczyły niedobór lub nadmiar masy ciała oraz niedobór wysokości (długofalowe niedobory energii i białka).

 

Tabela 1. Wartości odżywcze diety dzieci w wieku 1-3 lat (podane na dobę).

 

ENERGIA 1000-1300 kcal

BIAŁKO

TŁUSZCZ

WĘGLOWODANY

Wartości gramowe

1,17-1,10 g/ kg masy ciała

33-44 g

Powyżej 130 g

Wartości procentowe (procent energetyczności diety)

Dzieci 12-24 miesiąc:

5-15%

 

Dzieci 24-36 miesiąc:

10-20%

30-40%

45-65%

Dodatkowe zalecenia

 

Ograniczenie podaży: nasyconych kwasów tłuszczowychtypu trans

 

Odpowiednia podaż:

nienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3 (do 2 roku życia 100 mg DHA i powyżej 250 mg DHA i EPA)

Do 10% energetyczności z węglowodanów prostych

 

Do 5% energetyczności z cukrów wolnych

 

Co najmniej 10g błonnika

Źródła

Zwierzęce: mięso, ryby, jaja, mleko i produkty mleczne

 

Roślinne: warzywa strączkowe, orzechy, nasiona

Dodatkowe: masło, oleje roślinne

 

Tłuszcze naturalnie występujące w produktach: mięsie, rybach i nabiale oraz orzechach i nasionach

Warzywa i owoce

 

Produkty zbożowe (pieczywo, kasze, ryż, makaron, naturalne płatki, wyroby mączne)

 

 

 

Po skończeniu 12 miesięcy dziecko nie powinno już pić z butelki ze smoczkiem, a z otwartego kubka. Specjaliści nie zalecają również stosowania kubków niekapków, ewentualnie w okresie przejściowym do 1. roku życia (są o tyle wygodne, że nie pozwalają na wylewanie płynu, ale ich stosowanie może wiązać się z wieloma skutkami ubocznymi). Można podawać już dziecku mleko krowie, ale nie więcej niż 500 ml dziennie i nie powinno mieć zmniejszonej zawartości tłuszczu. Mleka modyfikowane typu Junior (z cyferkami 3 i 4) nie muszą być stosowane, literatura nie wskazuje na ich przewagę w karmieniu dzieci w tej grupie wiekowej. Jako dodatek tłuszczowy można stosować masło i oleje roślinne. Nie zaleca się podaży podrobów. Nadal powinno ograniczać się podaż soli i cukru. Do 24 miesiąca życia kształtuje się umiejętność gryzienia oraz utrwalają się preferencje smakowe, dlatego warto ciągle je wspierać i rozwijać.

U dzieci około 20 miesiąca życia może wystąpić neofobia, czyli czasowa niechęć do jedzenia wybranych produktów i potraw. Odmowa może dotyczyć każdego produktu i wystąpić na sam jego widok. U wrażliwych sensorycznie dzieci reakcja może być bardziej nasilona, a grupa odrzuconych produktów większa. Na szczęście jest to etap przejściowy, ale maksymalnie może trwać do 6 roku życia.

 

 

 

Autorzy infografiki: mgr Marcelina Przeździęk, neurologopeda oraz mgr Ewa Ehmke vel Emczyńska – Seliga, dietetyk.

  1. Szajewska H., Socha P., Horvath A. i in.: Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne. Pediatria; 2014. 11: 321-338.
  2. Harris G., Mason S.: Are There Sensitive Periods for Food Acceptance in Infancy? Curr Nutr Rep. 2017; 6(2): 190–196.
  3. Jarosz M. [red.]: Normy żywienia dla populacji Polski. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa; 2017.
  4. Sealy P.A. et al.: Caregiver self-report of children’s use of sippy cup among children 1 to 4 years of AGD. Journal of Pediatric Nursing 2011; 26(3): 200-5
  5. Keim S.A. et al.: Injuries associated with bottles, pacifiers, and sippy cups in the United States, 1991-2010. Pediatrics 2012; 129(6): 1104-10.
  6. Ben-Avraham S. et al.: Bottle and sippy cup use is associated with diet energy intake in toddlers. Matern Child Nutr. 2015; 11(4): 845-58.
  7. Compton R.: Opportunities to increase prevention in dentistry. The Journal of Dental Hygiene 2015; 89(1): 30-32.
  8. Sorenson L.J. et al.: Parent’s knowlegde of children’s oral health and their ability to retain information. Nevada Journal of Public Health 2015; 10-20.
  9. American Academy of Pediatrics: Maintaining and improving the oral health of young children. Pediatrics 2014; 134(6).
  10. A join statement of Health Canada, Canadian Paediatric Society, Dietitians of Canada, and Breastfeeding Committee for Canada: Nutrition for Health Term Infants: Recommendations from 6 to 24 months. 2015