Home 9 Choroba a dieta 9 Alergie i nietolerancje pokarmowe 9 Dieta bezmleczna u dzieci – białko, wapń i witamina D

Dieta bezmleczna u dzieci – białko, wapń i witamina D

Autor

Mleko i produkty mleczne stanowią dla dziecka źródło wielu ważnych składników, m.in. pełnowartościowego białka, wapnia, witaminy D, witaminy A oraz niektórych witamin z grupy B. Eliminacja tej grupy produktów z diety dziecka bez zastosowania odpowiednich zamienników prowadzi do niedoborów pokarmowych i zwiększa ryzyko zaburzeń wzrastania. Dlatego ważne jest, by stosować odpowiednie substytuty pokarmowe, które zastąpią eliminowane produkty w dostarczaniu kluczowych dla nich składników pokarmowych. Optymalnie, dziecko będące na diecie bezmlecznej powinno być pod opieką dietetyka.

Dieta bezmleczna a źródła białka

Zamiennikami mleka i produktów mlecznych jako źródła białka mogą być produkty:

  • pochodzenia zwierzęcego, np. drób, ryby, jajka, mięso czerwone,
  • pochodzenia roślinnego, np. nasiona roślin strączkowych (u dzieci z alergią na białka mleka krowiego może współwystępować alergia na soję, dlatego grupę produktów zawierającą białka soi należy stosować z ostrożnością), orzechy (wyjątek stanowią dzieci z współistniejącą alergią na orzechy) i nasiona, produkty zbożowe i bezmleczne kaszki dla niemowląt.

Białko roślinne jest niepełnowartościowe, tzn. nie zawiera wszystkich aminokwasów („cegiełek” budujących białka), dlatego ważne jest, by zachowywać różnorodność w spożywaniu roślinnych źródeł białka. Jednym ze sposobów jest uwzględnianie w diecie zarówno produktów zbożowych, jak i nasion roślin strączkowych – nie muszą być one zawarte w jednym posiłku.

Przykładowe porcje produktów będących źródłem białka znajdują się w artykule: Jakie jest dzienne zapotrzebowanie na białko?

Dieta bezmleczna a wapń

Zapotrzebowanie na wapń dziecka w wieku 1-3 lat wynosi 700 mg/dobę, w wieku 4-9 lat – 1000 mg/dobę, a u starszych dzieci i młodzieży (10-18 lat) – 1300 mg/dobę. By pokryć dobowe zapotrzebowanie na ten składnik, dziecko bez alergii na białka mleka krowiego w wieku 4-18 lat powinno spożywać ok. 3-4 szklanek mleka dziennie (które można zastąpić jogurtem naturalnym, kefirem lub maślanką). U dzieci stosujących dietę bezmleczną zachodzi konieczność wprowadzenia właściwych zamienników mleka i produktów mlecznych w odpowiedniej ilości.

Warto zwrócić uwagę na produkty wzbogacane w wapń, które cechują się jego stosunkowo wysoką zawartością. Są to np. napoje roślinne (1 szklanka to około 240 mg wapnia) i płatki zbożowe ( mogą zawierać ok. 140 mg wapnia/100 g).

W tabeli 1. przedstawiono przykładowe porcje produktów dozwolonych u dzieci stosujących dietę bezmleczną i zawartość wapnia w każdej porcji. Może ona wspomóc dobór produktów w dobowym jadłospisie dziecka, by ułatwić zrealizowanie jego dziennego zapotrzebowania na ten składnik.

W tabeli 2. zamieszczono przykładowe zestawy produktów, które pozwalają na zrealizowanie dziennego zapotrzebowania na wapń w różnych grupach wiekowych dzieci.

 

Tabela 1. Zawartość wapnia w zwyczajowej porcji wybranych produktów.
Przykładowa porcja produktu Zawartość wapnia w porcji produktu
1 jajko (ok. 55 g) 25,9 mg
1 żółtko jaja kurzego (ok. 20 g) 29,4 mg
Garść migdałów (ok. 30 g) 71,7 mg
Garść nasion słonecznika (ok. 30 g) 39,3 mg
Szklanka napoju migdałowego (ok. 200 ml)

(wzbogacanego w wapń)

240 mg
Ok. 30 g płatków śniadaniowych (wzbogacanych w wapń) 143-149 mg

(różni się w zależności od produktu)*

Puszka sardynek (ok. 80 g) 264 mg
Pół szklanki tofu (ok. 100 g) 175 mg
½ szklanki białej nieugotowanej fasoli (85 g) 139 mg
5 fig (ok. 70 g) 140,7 mg
100 g szpinaku (mrożonego) 75 mg
100 g surowej kapusty białej 56,3 mg
100 g ugotowanych brokułów 30 mg

*na podstawie wartości deklarowanych przez producentów płatków dostępnych na rynku polskim

 

Tabela 2. Jak zrealizować zapotrzebowanie na wapń u dzieci i młodzieży?
Wiek, zapotrzebowanie na wapń Przykładowy zestaw produktów realizujących zapotrzebowanie na wapń w danej grupie wiekowej
1-3 lata, 700 mg wapnia/dobę Propozycja 1 – ok. 762 mg wapnia

  • 2 szklanki napoju migdałowego bez cukru wzbogacanego w wapń (480 mg)
  • 30 g płatków śniadaniowych wzbogacanych w wapń (143 mg)
  • pół szklanki fasoli (139 mg)

Propozycja 2 – ok. 721 mg wapnia

  • hydrolizat o znacznym stopniu hydrolizy (376 mg/2 szklanki)
  • 2 żółtka jaja kurzego (58,8 g)
  • pół kostki tofu (175 mg)
  • 100 g ugotowanego szpinaku (75 mg)
  • 15 g migdałów (35,9 mg)
4-9 lat, 1000 mg/dobę ok. 1038 mg wapnia

  • 2 szklanki napoju migdałowego bez cukru wzbogacanego w wapń (480 mg)
  • 30 g płatków śniadaniowych wzbogacanych w wapń (143 mg)
  • garść nasion słonecznika (np. do sałatki) (39,3 mg)
  • 2 żółtka jaja kurzego (58,8 mg)
  • 150 g ugotowanego brokułu (45 mg)
  • pół szklanki jogurtu migdałowego bez cukru wzbogacanego w wapń (140 mg)
  • pół puszki sardynek (132 mg)
10-18 lat, 1300 mg/dobę ok. 1347,4 mg

  • 3 szklanki napoju migdałowego bez cukru wzbogacanego w wapń (720 mg)
  • garść migdałów (71,7 mg)
  • 3 suszone figi (84,4 mg)
  • pół szklanki tofu (175 mg)
  • 100 g surowej białej kapusty (56,3 mg)
  • szklanka jogurtu sojowego wzbogacanego w wapń (240 mg)

 

Dieta bezmleczna a witamina D

U niemowląt obowiązkowo suplementuje się witaminę D (Tabela 3). U zdrowych dzieci i młodzieży przeważającą ilość witaminy D zużywanej przez organizm dostarcza synteza skórna. Od maja do września, aby zrealizować zapotrzebowanie na witaminę D zaleca się przebywanie na słońcu z odkrytymi przedramionami i podudziami przez co najmniej 15 minut pomiędzy godzinami 10.00 a 15.00 (bez kremu z filtrem). W przypadku niedostatecznej ekspozycji na słońce, wskazana jest suplementacja witaminy D przez cały rok.

Tabela 3. Rekomendowane dawki suplementacji witaminy D u dzieci i młodzieży.
Wiek Dawka
0-6 miesięcy 400 IU/dobę niezależnie od sposobu karmienia
6-12 miesięcy 400-600 IU/dobę zależnie od dobowej jej ilości przyjętej z pokarmem
1-10 lat 600-1000 IU/dobę*
11-18 lat 800-2000 IU/dobę*

IU – jednostka międzynarodowa

*w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie  (pokarmowe źródła witaminy D obejmują przede wszystkim tłuste ryby, olej rybi np. tran, wzbogacane w witaminę D napoje roślinne, żółtko jaja kurzego)

 

Czytanie etykiet

Każdy alergik i opiekun alergika muszą ze zrozumieniem czytać etykiety. W Polsce dużym ułatwieniem jest obligatoryjne zamieszczanie informacji o zawartych w produkcie alergenach – w wykazie składników są one wyróżnione (zwykle pogrubione lub podkreślone).

Więcej o obowiązkowych informacjach na etykiecie odnośnie alergenów pokarmowych  znajduje się w artykule: Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej | Alergeny pokarmowe w etykietowaniu żywności (pzh.gov.pl)

 

Żywienie w przedszkolu i szkole

Przedszkole jest zobowiązane udostępniać rodzicom informacje o alergenach zawartych w produktach spożywczych i potrawach, dlatego dobrze jest z tą informacją się zapoznać. Placówka może pozwolić na wybór diety eliminacyjnej, dlatego warto też upewnić się czy jest taka możliwość.

W przypadku dzieci starszych ważne jest, żeby były one świadome, na jakie alergeny są uczulone i w jakich grupach produktów spożywczych się one znajdują. Powinny być nauczone samodzielnego czytania etykiet i rozpoznawania produktów „bezpiecznych”. W zależności od sytuacji, dobrze, aby dziecko miało przy sobie „bezpieczną przekąskę”, np. w trakcie wycieczki, pobytu w szkole lub odwiedzin u kolegi.

Podsumowanie

Dieta dziecka z alergią na białka mleka krowiego jest związana z eliminacją produktów będących bogatymi źródłami przede wszystkim białka, wapnia i witaminy D. Dieta bezmleczna powinna być różnorodna i zawierać zamienniki pokarmowe, które zastępują mleko i produkty mleczne w dostarczaniu kluczowych składników pokarmowych. Źródłami białka może być wiele produktów pochodzenia zarówno zwierzęcego (np. mięso), jak i roślinnego (np. nasiona roślin strączkowych). Witaminy D w głównej mierze dostarcza dziecku w okresie letnim synteza skórna, a w pozostałych miesiącach profilaktyczna suplementacja. Kluczowym składnikiem, którego zapotrzebowanie należy realizować z umiejętnym zastosowaniem zamienników pokarmowych, jest wapń.

Piśmiennictwo:
  1. Szajewska H., Socha P., Horvath A. i wsp.: Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Stand. Med. Pediatr. 2021; 18: 7-24.
  2. Jarosz M.: Piramida Zdrowego Żywienia i Stylu Życia dzieci i młodzieży [online]. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2021. [dostęp: 20.04.2022] Dostępny w: https://npzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/piramida-zdrowego-zywienia-i-stylu-zycia-dzieci-i-mlodziezy-2/
  3. Rusińska, A., Płudowski P., Walczak M. i wsp.: Zasady suplementacji i leczenia witaminą D – nowelizacja 2018 r. Post. Neonatol. 2018; 24(1): 1-24.
  4. Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J. (red.): Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Warszawa: NIZP PZH – PIB; 2020.
  5. Durban, R., Groetch M., Meyer R. i wsp.: Dietary Management of Food Allergy. Immunol. Allergy Clin. North Am. 2021; 41(2): 233-270.
  6. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Dieta 6 [oprogramowanie], D. v. 5, Data wydania 2021.
  7. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006.[online][dostęp: 20.04.2022]. Dostępny w: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32011R1169&from=PL
  8. Wolnicka K., Taraszewska A., Jaczewska-Schuetz K., Korólczyk-Kowalczyk M.: Żywienie w przedszkolu w praktyce [online]. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej NIZP PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2021. [dostęp: 01.05.2022] Dostępny w: https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/02/E-book-Zywienie-w-przedszkolach-w-praktyce.pdf
  9. Stróżyk A., Horvath A.: Dieta eliminacyjna u dzieci z alergią na białka mleka krowiego. Stand. Med. Pediatr. 2022; 19: 363-374.

Inne nowości z kategorii Dzieci i młodzież: