W niniejszym artykule zebrano opracowane dotychczas publikacje, poradniki oraz materiały graficzne, tworząc uporządkowaną bazę wiedzy. Umożliwia ona szybkie odnalezienie i wykorzystanie materiałów wspierających codzienną pracę osób realizujących żywienie zbiorowe w przedszkolach i szkołach.
ARTYKUŁY
Poniższe artykuły traktują o zmianach, które wprowadza do organizacji żywienia zbiorowego w przedszkolach i szkołach nowelizacja rozporządzenia „sklepikowego” z 2026 roku.
- Nowe rozporządzenie „sklepikowe”. Żywienie w przedszkolu i stołówka szkolna. https://ncez.pzh.gov.pl/zywienie-w-placowkach/nowe-rozporzadzenie-sklepikowe-zywienie-w-przedszkolu-i-stolowka-szkolna/
- Rozporządzenie „sklepikowe” 2026 – co nowego? Sklepiki szkolne i automaty vendingowe. https://ncez.pzh.gov.pl/zywienie-w-placowkach/rozporzadzenie-sklepikowe-2026-co-nowego-sklepiki-szkolne-i-automaty-vendingowe/
- Żywienie zbiorowe w przedszkolu i szkole. Najczęściej zadawane pytania w kontekście rozporządzenia „sklepikowego” 2026. https://ncez.pzh.gov.pl/zywienie-w-placowkach/zywienie-zbiorowe-w-przedszkolu-i-szkole-najczesciej-zadawane-pytania-w-kontekscie-rozporzadzenia-sklepikowego-2026/
Artykuły wskazane poniżej również mogą być pomocne w organizacji żywienia w przedszkolach i szkołach, w tym zrozumieniu zasad diety planetarnej oraz realizowaniu celów edukacyjnych w placówkach.
- Dieta planetarna w żywieniu dzieci. https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/dieta-planetarna-w-zywieniu-dzieci/
- Dieta planetarna a żywienie zbiorowe w szkole. https://ncez.pzh.gov.pl/zywienie-w-placowkach/dieta-planetarna-a-zywienie-zbiorowe-w-szkole/
- Jak jeść zdrowo i dbać o planetę. Dieta planetarna w praktyce. https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/jak-jesc-zdrowo-i-dbac-o-planete-dieta-planetarna-w-praktyce/
- Dieta planetarna i jej wpływ na zdrowie. https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/dieta-planetarna-i-jej-wplyw-na-zdrowie/
- Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych w przedszkolu i szkole – 5 podstawowych kroków. https://ncez.pzh.gov.pl/zywienie-w-placowkach/zywienie-w-przedszkolach-i-szkolach/ksztaltowanie-prawidlowych-nawykow-zywieniowych-w-przedszkolu-i-szkole-5-podstawowych-krokow/
- Żywienie w przedszkolu i szkole. Nowe normy żywienia a zalecenia dotyczące cukrów w diecie dzieci i młodzieży. https://ncez.pzh.gov.pl/zywienie-w-placowkach/zywienie-w-przedszkolu-i-szkole-nowe-normy-zywienia-a-zalecenia-dotyczace-cukrow-w-diecie-dzieci-i-mlodziezy/
- Alergia pokarmowa u dzieci. https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/alergia-pokarmowa-u-dzieci/
- Rola rodziców w zmianie nawyków żywieniowych dzieci. https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/rola-rodzicow-w-zmianie-nawykow-zywieniowych-dzieci/
- W jaki sposób żywienie dzieci wpływa na ich rozwój poznawczy i wyniki w nauce? https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/dzieci-przedszkolne-i-szkolne/w-jaki-sposob-zywienie-dzieci-wplywa-na-ich-rozwoj-poznawczy-i-wyniki-w-nauce/
- Profilaktyka otyłości u dzieci i młodzieży. https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/dzieci-przedszkolne-i-szkolne/profilaktyka-otylosci-u-dzieci-i-mlodziezy/
- Współpraca z rodzicami a kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych dzieci w przedszkolu. https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/dzieci-przedszkolne-i-szkolne/wspolpraca-z-rodzicami-a-ksztaltowanie-prawidlowych-nawykow-zywieniowych-dzieci-w-przedszkolu/
- Jak wspierać dziecko w kształtowaniu prawidłowych zachowań żywieniowych? Czy rówieśnicy mają wpływ na sposób żywienia dzieci? https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/dzieci-przedszkolne-i-szkolne/jak-wspierac-dziecko-w-ksztaltowaniu-prawidlowych-zachowan-zywieniowych/
EBOOKI
Trzy poniższe publikacje zostały opracowane w oparciu o rozporządzenie „sklepikowe” z 2016 r. oraz Normy żywienia dla populacji Polski z 2020 r. Ich treści są jednak zgodne z zasadami prawidłowego żywienia dzieci i młodzieży. Pomimo aktualizacji norm żywienia w 2024 r. oraz nowelizacji ww. rozporządzenia nadal mogą one stanowić dla realizatorów żywienia zbiorowego w przedszkolach i szkołach inspirację i wskazówkę jak komponować wartościowe posiłki.
- Obiady szkolne. 60 propozycji zbilansowanych zestawów obiadowych dla dzieci i młodzieży w wieku szkolnym (2020 r.) https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2021/03/obiady-szkolne-web-21-12-final-1.pdf
- Żywienie w przedszkolu w praktyce (2021 r.) https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/02/E-book-Zywienie-w-przedszkolach-w-praktyce.pdf
- Żywienie w przedszkolu w praktyce. Propozycja 30 zbilansowanych jadłospisów przedszkolnych (2022 r.) https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/12/Publikacja-5.-Zywienie-w-przedszkolu.pdf
Kolejne publikacje dedykowane są szerszej grupie odbiorców i przekazują rzetelne treści o żywieniu i jego zasadach, które również mogą być pomocne w pracy osób odpowiedzialnych za planowanie i przygotowywanie posiłków dla dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty.
- Wiem, że dobrze jem. Talerz Zdrowego Żywienia w praktyce (2021 r.) https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2021/11/e-book-Talerz-Zdrowego-Zywienia.pdf
- Strączkowe są zdrowe. Praktyczny poradnik żywieniowy jak zmniejszyć ilość mięsa w diecie na rzecz produktów pochodzenia roślinnego (2021 r.) https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2021/12/E-book-Straczkowe-sa-zdrowe.pdf
- Praktyczny przewodnik po dietach roślinnych (2025 r.) https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/09/02-Praktyczny-przewodnik-po-diecie-roslinnej.pdf
INFOGRAFIKI
- Plakat edukacyjny „Strączki” dla uczniów szkół podstawowych https://ncez.pzh.gov.pl/zywienie-w-placowkach/plakat-edukacyjny-straczki-dla-uczniow-szkol-podstawowych/
- Talerz Zdrowego Żywienia https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/talerz-zdrowego-zywienia/
- Pomysły na wykorzystanie strączków w kuchni https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/08/straczki.pdf
- Pożywna zupa pełna smaku i energii https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2024/11/Infografika_5.pdf
- Jesienne napary na zdrowie https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2024/11/infografika_7.pdf
- Czy owsianka musi być nudna? https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2024/11/infografika_3_poprawka_MZ.pdf
- Dobre praktyki w przedszkolu https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/06/Dobre-praktyki-w-przedszkolu-min.pdf
Wiele innych infografik, stanowiących źródło wiedzy z zakresu żywienia przedstawionej w zwięzłej formie, znajduje się na stronie NCEŻ w zakładce MATERIAŁY DO POBRANIA https://ncez.pzh.gov.pl/infografiki-do-pobrania/.
PRZEPISY
Rolki z przepisami dedykowane realizatorom żywienia zbiorowego w przedszkolach i szkołach:
- potrawka z warzyw i ciecierzycy, zielona pasta z soczewicy z warzywami, pudding kakaowo-gryczany https://ncez.pzh.gov.pl/zywienie-w-placowkach/filmy-z-przepisami-na-smaczne-potrawy/
- kaszotto z zieloną soczewicą, placuszki bananowe z owocami sezonowymi, leśny shake z tropikalną nutką https://ncez.pzh.gov.pl/zywienie-w-placowkach/kulinarne-inspiracje-dla-realizatorow-zywienia-zbiorowego-w-przedszkolach-i-szkolach/
Przepisy jako inspiracja
W zakładce https://ncez.pzh.gov.pl/przepisy/ dostępnych jest wiele pomysłów na różnego typu potrawy, które mogą stanowić źródło inspiracji kulinarnych dla realizatorów żywienia zbiorowego w przedszkolach i szkołach, m.in. na dania główne, zupy, pasty kanapkowe, koktajle. Przepisy te uwzględniają listę potrzebnych składników, liczbę porcji oraz informacje na temat wartości odżywczej jednej porcji i zawartości podstawowych składników odżywczych, co może być pomocne w dostosowaniu receptur do potrzeb żywienia realizowanego w placówce.
NORMY ŻYWIENIA
Normy żywienia znajdują zastosowanie m.in. w planowaniu spożycia różnych grup ludności, w związku z czym są narzędziem przydatnym także w pracy osób odpowiedzialnych za planowanie i realizację posiłków w jednostkach systemu oświaty. Aktualne Normy żywienia dla populacji Polski (2024 r.) są dostępne na stronie NIZP PZH-PIB: https://www.pzh.gov.pl/normy-zywienia-2024/. Na stronie tej umieszczono również materiały dotyczące norm żywienia umożliwiające łatwiejsze ich zrozumienie i stosowanie w praktyce. W celu komunikacji między ekspertami a osobami zainteresowanymi, w tym realizatorami żywienia zbiorowego w przedszkolach i szkołach, utworzono adres mailowy: normy_zywienia@pzh.gov.pl, na który można kierować zapytania dotyczące aktualnych norm żywienia.
MATERIAŁY EDUKACYJNE „Rodzinna Akcja – Zdrowa Rywalizacja”
W zakładce https://rodzinnaakcja.pzh.gov.pl/baza-wiedzy/ dostępnych jest wiele filmów, animacji, infografik, przepisów kulinarnych przekazujących treści dotyczące żywności i żywienia w atrakcyjny, przystępny sposób. Materiały te mogą być wykorzystane przez osoby odpowiedzialne za żywienie dzieci i młodzieży w celu pogłębienia już posiadanej wiedzy, jak również do celów edukacyjnych realizowanych na terenie placówek (kierowanych do dzieci i młodzieży, rodziców, nauczycieli).
CYKL FILMÓW EDUKACYJNYCH „Wpuść dziecko do kuchni”
W ramach zadań badawczych prowadzonych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy finansowanych przez Ministra Zdrowia w 2024 r. opracowano i opublikowano cykl filmów edukacyjnych dedykowanych opiekunom dzieci w różnym wieku, w tym w wieku przedszkolnym i szkolnym. Filmy dostępne na stronie https://wpuscdzieckodokuchni.pzh.gov.pl/ stanowią źródło teoretycznej i praktycznej wiedzy z zakresu żywienia dzieci i młodzieży.
Zasoby strony NCEŻ sukcesywnie są uzupełniane o nowe materiały edukacyjne, także te dedykowane osobom odpowiedzialnym za planowanie i realizację żywienia w przedszkolach i szkołach. Funkcjonuje również skrzynka mailowa: zywieniezbiorowe_dzieci@pzh.gov.pl dla realizatorów żywienia zbiorowego, która umożliwia konsultacje z zakresu interpretacji wytycznych dotyczących realizacji posiłków w przedszkolach i szkołach wynikających z przepisów prawnych (tj. rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach) oraz obowiązujących zasad żywienia dzieci i młodzieży.
