Dieta dla niejadka – co robić, kiedy dziecko nie chce jeść?

Często również rodzice martwią się czy dziecko zjada odpowiednio dużo lub jego dieta nie jest niedoborowa. Co robić w sytuacji, kiedy dziecko odmawia jedzenia, wydaje się jeść zbyt mało lub je bardzo wybiórczo? Poznaj najczęstsze przyczyny problemów związanych z dietą małych dzieci i możliwe rozwiązania.

Problem 1: Dziecko zjada bardzo małe porcje

Dostosuj wielkość porcji do potrzeb dziecka i szanuj jego apetyt. Zapotrzebowanie dziecka jest zdecydowanie mniejsze niż osoby dorosłej, mimo okresu intensywnego wzrostu, czy większej aktywności ruchowej. Pamiętaj o zasadzie, że to rodzic decyduje co i kiedy poda, ale to dziecko powinno decydować czy i ile zje. Nie zmuszaj dziecka do zjedzenia „jeszcze kilku łyżeczek” ani nie odwracaj jego uwagi za pomocą bajek i zabaw. Częste ignorowanie sygnałów sytości, takich jak odmowa jedzenia, może prowadzić do przekarmiania dziecka i zatracania przez nie naturalnej zdolności do rozpoznawania głodu i sytości.

Inną częstą przyczyną zjadania przez dzieci małych porcji jest brak regularnych posiłków i częste przekąski między nimi. Zastanów się, a najlepiej zapisz na kartce, ile drobnych przekąsek zjadło Twoje dziecko zanim usiedliście wspólnie do głównego posiłku. Rodzic często w obawie, że dziecko nie zjadło wystarczająco dużo podaje mu wielokrotnie w ciągu dnia niewielkie przekąski (np. kawałek bułki, herbatniki, chrupki) by „zjadło cokolwiek”. Choć przekąskami mogą być również wartościowe produkty jak owoce lub warzywa, ich częste podjadanie może spowodować, że dziecko zwyczajnie nie będzie głodne, kiedy przyjdzie pora posiłku. Po okresie rozszerzania diety dzieci powinny być przyzwyczajane do regularnego spożywania posiłków i stopniowego wydłużania przerw między nimi.  Od ok. 2 roku życia powinny spożywać tak jak osoby dorosłe 4-5 posiłków dziennie, w tym 3 główne i 1-2 mniejsze posiłki, przekąski. Warto tak zaplanować posiłki by przerwy między nimi wynosiły ok. 3-4 godzin. Niektóre młodsze dzieci chętniej zjadają mniejsze objętościowo posiłki, ale częściej. Można wówczas nieco skrócić przerwę, najlepiej jednak nie mniej niż do 2 godzin.

Problem 2: Dziecko nie chce jeść nowych produktów lub odrzuca te, które wcześniej lubiło

Nawet mimo prawidłowego rozszerzania diety ok.  2 roku życia u dzieci może pojawić się niechęć do poznawania nowych pokarmów, tzw. neofobia pokarmowa. Jest to naturalny etap rozwoju dziecka. Co najważniejsze – neofobiczne reakcje są zachowaniem odwracalnym, pojawiają się i zanikają najczęściej między 2 a 6 rokiem życia. Wśród zachowań dzieci w tym wieku można również wyróżnić tzw. „picky eating”, które potocznie bywa nazywane wybrzydzaniem. Dziecko odrzuca produkty, które wcześniej chętnie jadło, przez co jego dieta jest wybiórcza. Najczęściej problematyczne są takie produkty jak warzywa, mięso czy owoce. Jeśli Twoje dziecko nie lubi brokułów, ale chętne jada pomidory, ogórki, paprykę i kilka innych warzyw prawdopodobnie nie masz się o co martwić. To również normalne, jeśli przez okres kilku dni, a nawet tygodni, dziecko domaga się w koło tych samych ulubionych produktów i potraw. Jednak długotrwałe odrzucenie całych grup produktów może wiązać się ze znaczącym pogorszeniem jakości diety. Jeśli dziecko nie rozwija się prawidłowo pod względem wzrostu i wagi lub podejrzewasz niedobory pokarmowe – koniecznie skonsultuj się z lekarzem.

Zarówno w przypadku neofobii jak i odrzucania wcześniej lubianych produktów najważniejsza jest konsekwencja i cierpliwość rodzica, ponieważ kluczowa jest ekspozycja na nieakceptowany produkt. Często rodzice rezygnują z podawania np. danego warzywa po zaledwie kilku próbach. Tymczasem w badaniach wykazano, że potrzeba średnio ok. 8-10 ekspozycji (czasami nawet 15-20) na ten sam produkt by dziecko zaczęło go lepiej akceptować. Ekspozycja nie oznacza zmuszania do zjedzenia danego produktu, a jedynie jego obecność w posiłku. Przyjemna atmosfera przy stole, bez stresu i wywierania presji, jest również niezwykle istotna. Możesz z dzieckiem rozmawiać na temat smaku, zapachu, koloru czy struktury jedzenia, które ma przed sobą na talerzu. W celu zwiększenia szans na zaakceptowanie danego produktu warto łączyć go w posiłku z innymi lubianymi produktami. Co ważne – dzieci chętniej próbują nowych pokarmów, gdy jedzą je także inni domownicy, a przede wszystkim rodzice. Jeśli na Twoim talerzu nie pojawiają się różnorodne warzywa, dziecko również nie będzie po nie chętnie sięgać. Warto dziecku dać wybór – zapytaj, które warzywo woli zjeść dając mu 2-3 opcje do wyboru lub postaw na stole talerzyk z kilkoma rodzajami warzyw.

UWAGA! W wybranych przypadkach duża wybiórczość pokarmowa, niechęć do określonych kolorów, konsystencji, zapachów lub silne reakcje na jedzenie (np. wymioty, krztuszenie się) mogą wskazywać na zaburzenia integracji sensorycznej. Wówczas może być konieczne wsparcie specjalisty z zakresu terapii integracji sensorycznej, jak i logopedy, fizjoterapeuty czy psychologa.

Problem 3: Dziecko nie chce pić wody, domaga się soków/mleka/napojów

Dzieciom do ukończenia pierwszego roku życia należy podawać do picia wyłącznie wodę, zgodnie ze stanowiskiem m.in. Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Przyzwyczajanie dziecka do gaszenia pragnienia wodą zamiast sokiem, czy innymi napojami o słodkim smaku, jest jednym z istotnych elementów zapobiegania nadwadze i otyłości w kolejnych latach. Ze względu na wrodzoną preferencję do smaku słodkiego dziecko mając wybór między wodą a „czymś słodkim” może chętniej sięgać po to drugie. Spożycie soków owocowych może potencjalnie zmniejszyć ilość ważnych składników takich jak białko i żelazo w diecie, a zwiększyć spożycie cukrów, co wpływa m.in. na zwiększone ryzyko występowania próchnicy.  Również mleko krowie nie powinno służyć jako główny napój w pierwszym roku życia dziecka, a później powinno raczej stanowić element posiłku, a nie sposób na gaszenie pragnienia. Więcej na temat napojów w diecie niemowlaka możesz przeczytać w → tym artykule.

Co w sytuacji, kiedy dziecko już przyzwyczaiło się do picia słodkich napojów? Należy pamiętać, że na tym etapie dalej rodzic ma decydujący wpływ na dietę dziecka i kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Rolą rodzica jest zatem odmowa podania soku czy innego słodkiego napoju i zaproponowanie w to miejsce wody. W przypadku okazjonalnego podania soku do picia staraj się nie przekraczać 120 ml (ok. pół szklanki) dla dzieci w wieku 1-3 lata oraz 180 ml (ok. ¾ szklanki) dla dzieci do 6 roku życia. Jeśli chcesz by woda była atrakcyjniejsza dla dziecka możecie wspólnie zrobić domową wodę smakową. Do dzbanka z wodą dodajcie dowolne świeże owoce, zioła, a nawet korzenne przyprawy jak laska cynamonu, czy goździki. Dziecko może myć i wrzucać owoce lub nawet kroić te o miękkim miąższu, jeśli ma już odpowiednie zdolności manualne. Możesz wykorzystać specjalne dzbanki czy butelki z wkładem przeznaczonym na owoce i inne dodatki, kubki i bidony z ulubionymi bohaterami bajek, kolorowe słomki itp.

Podsumowanie: Najważniejsze zasady zachęcania do jedzenia i kształtowania prawidłowych nawyków żywieniowych małych dzieci

1. Ustal schemat posiłków w ciągu dnia, tak by dziecko jadło 4-5 razy dziennie. Unikaj częstego podawania drobnych przekąsek.
2. Staraj się jeść wspólnie z dzieckiem co najmniej jeden posiłek w ciągu dnia. Nawet jeśli nie jesz, usiądź z dzieckiem przy stole np. z kubkiem herbaty.
3. Zadbaj o dobrą atmosferę przy stole. Nie zmuszaj dziecka do jedzenia, nie odwracaj jego uwagi, nie stosuj kar i nagród, nie wywieraj presji.
4. Pamiętaj o neofobii. Dzieci „niejadki” to dość częste zjawisko w grupie wiekowej od 2 do 6 lat. Nie rezygnuj z wielokrotnego podawania nowych produktów, nawet jeśli początkowo są one odrzucane.
5. Dostosuj wielkość porcji do apetytu dziecka. Zaproponuj dziecku zdrowy posiłek, ale pozwól mu zadecydować czy i ile zje.
6. Daj dziecku wybór. Pozwól mu zdecydować na co ma ochotę proponując maksymalnie 2-3 zdrowe opcje.
7. Jak najczęściej angażuj dziecko w zakupy spożywcze i przygotowywanie posiłków. Pozwól dziecku na poznawanie produktów również przez dotyk i zabawę.
8. Bądź wzorem do naśladowania. Zadbaj o to, by nie tylko posiłek dziecka, ale także Twój był skomponowany zgodnie ze wskazówkami z → Talerza Zdrowego Żywienia.
9. Rozmawiaj z dzieckiem o tym, dlaczego zdrowa dieta jest ważna, na temat kolorów, zapachów, smaków czy struktur różnych produktów i potraw, skąd się bierze jedzenie itp.

Piśmiennictwo:

1. Szajewska H., Socha P., Horvath A. i in.: Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Pediatria; 2021. T.18: 805-822.
2. Mika M., Matuszczyk P., Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych u niemowląt i małych dzieci, Standardy Medyczne Pediatria, 2017, T. 14, 733-738
3. Poradnik żywienia dziecka w wieku od 1 do 3 roku życia. Praktyczne zastosowanie norm i zaleceń żywieniowych, Instytut Matki i Dziecka, Zakład Żywienia, Warszawa 2020.
4. Łoboś P, Januszewicz A. Food neophobia in children. Pediatric Endocrinology Diabetes and Metabolism. 2019;25(3):150-154. doi:10.5114/pedm.2019.87711.