To innowacyjne podejście daje pacjentom nowe szanse, choć podobnie jak inne metody może wywoływać skutki uboczne, wśród których często pojawiają się problemy trawienne, utrata masy ciała, zmęczenie czy zaburzenia apetytu. W tym kontekście rola żywienia jest kluczowa. Dobrze zaplanowana dieta nie tylko wspiera organizm w regeneracji, ale także łagodzi nieprzyjemne dolegliwości związane z leczeniem. Coraz częściej podkreśla się, że właściwy sposób żywienia jest integralną częścią procesu terapeutycznego.
Dlaczego prawidłowe żywienie jest istotne?
Pacjenci onkologiczni są szczególnie narażeni na niedożywienie. Wynika to zarówno z samej choroby, jak i ze skutków ubocznych leczenia. Utrata apetytu, nudności, biegunki czy zaburzenia smaku prowadzą do zmniejszonego spożycia pokarmów, a tym samym do spadku masy ciała i osłabienia organizmu. Utrata już 5% masy ciała w ciągu trzech miesięcy stanowi powód do interwencji żywieniowej. Regularne monitorowanie masy ciała i liczby posiłków pozwala wcześnie zareagować i uniknąć pogorszenia stanu zdrowia. Dzięki odpowiedniej diecie można nie tylko zmniejszać skutki uboczne terapii, ale także wspierać układ odpornościowy, poprawić samopoczucie i zwiększyć skuteczność leczenia.
Jak komponować posiłki – Model Talerza Zdrowego Żywienia
Najprostszą i najskuteczniejszą metodą komponowania posiłków jest skorzystanie z modelu Talerza Zdrowego Żywienia. Zgodnie z nim:
- 50% talerza powinny stanowić warzywa i owoce, najlepiej różnokolorowe i bogate w antyoksydanty. W przypadku problemów dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego należy podawać je w formie gotowanej, pieczonej lub w postaci przecierów.
- 25% talerza to produkty zbożowe, głównie pełnoziarniste. W przypadku dolegliwości trawiennych można wybrać te o mniejszej zawartości błonnika,
- 25% talerza zajmują źródła białka – ryby, chude mięso, nabiał, jaja, a przy dobrej tolerancji również nasiona roślin strączkowych.
Uzupełnieniem posiłków powinny być tłuszcze roślinne (np. oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany) oraz odpowiednia ilość płynów – minimum 1,5–2 litry dziennie.
Żywienie w kontekście skutków ubocznych immunoterapii
Gdy pojawią się konkretne problemy, dieta staje się formą terapii wspomagającej.
Utrata masy ciała i brak apetytu: To częsty i niebezpieczny problem. Rozwiązaniem są posiłki wysokokaloryczne i wysokobiałkowe, ale o małej objętości. Należy „zagęszczać” energetycznie potrawy, dodając do nich produkty będące źródłem tłuszczu np. awokado, oliwę, śmietankę, mielone orzechy, mleko kokosowe czy żółtko jaja. Dobrym rozwiązaniem są koktajle łączące owoce z dodatkiem masła orzechowego. Ważne jest, aby jeść częściej, ale mniejsze porcje, ponieważ spożywanie 5-6 mniejszych posiłków dziennie jest łatwiejsze niż 3 dużych. Warto też zadbać o estetykę podania i spożywać posiłki w miłej atmosferze.
Nudności i wymioty: Podstawą jest nawodnienie (woda, chłodne napary z imbiru, który działa przeciwwymiotnie). Posiłki powinny być letnie, o neutralnym, nieintensywnym zapachu. Należy unikać potraw smażonych, tłustych i intensywnie pachnących.
Biegunka: Konieczne jest odciążenie przewodu pokarmowego. Zaleca się dietę lekkostrawną z produktami zapierającymi, takimi jak: sucharki, biały ryż, rozgotowana marchewka, pieczone jabłko, niezbyt dojrzałe banany, galaretki, chude gotowane mięso. Należy unikać surowych warzyw, produktów pełnoziarnistych, kawy i soków, napojów gazowanych oraz ostrych przypraw. Kluczowe jest uzupełnianie elektrolitów.
Brak apetytu i zaburzenia smaku (metaliczny posmak): Estetycznie podane, kolorowe posiłki zachęcają do jedzenia. Warto stosować zioła i przyprawy, które poprawiają smak potraw. W przypadku metalicznego posmaku lepiej używać sztućców drewnianych zamiast metalowych. Pomocne mogą być zimne przekąski, takie jak sorbety czy mrożone owoce. W przypadku metalicznego posmaku mięsa może pomóc marynowanie go w zalewach owocowych (np. sos żurawinowy).
Obniżona funkcja wątroby: Wskazana jest dieta lekkostrawna, oparta na chudym mięsie i niskotłuszczowym nabiale. Tłuszcze zwierzęce należy całkowicie wyeliminować, a smażenie z dodatkiem tłuszczu zastąpić gotowaniem czy pieczeniem bez tłuszczu.
Niedokrwistość: Dieta powinna dostarczać żelaza hemowego (pochodzenia zwierzęcego) oraz niehemowego (pochodzenia roślinnego). Jego wchłanianie można poprawić, łącząc posiłki z produktami bogatymi w witaminę C, np. papryką czy cytrusami.
Suplementacja i bezpieczeństwo
Suplementy należy stosować tylko w przypadku potwierdzonych niedoborów i po konsultacji z lekarzem. Choć witamina D, kwasy omega-3 czy probiotyki mogą być korzystne, nie powinny być przyjmowane bez nadzoru specjalisty. Warto unikać tzw. suplementów alternatywnych (np. niektórych ziół czy wlewów witaminowych), które mogą wchodzić w niebezpieczne interakcje z lekami. Dodatkowo, podobnie jak przy chemioterapii, należy unikać spożywania grejpfrutów i granatów, ponieważ mogą one osłabiać działanie niektórych leków stosowanych podczas immunoterapii.
Nowoczesne podejście do diety w immunoterapii
Najnowsze badania pokazują, że skuteczność immunoterapii może zależeć od stanu mikrobioty jelitowej, czyli ogółu bakterii zasiedlających jelita, która m. in. wpływa na odporność organizmu. Aby o nią zadbać, warto włączyć do diety:
- Probiotyki: znajdujące się naturalnie w kiszonkach, jogurtach naturalnych i kefirach lub, po konsultacji z lekarzem, suplementy zawierające szczepy bakterii.
- Prebiotyki: czyli pożywka dla dobrych bakterii, znajdującą się naturalnie m.in. w cykorii, bananach, czosnku, cebuli i szparagach.
Obiecujące wydaje się też stosowanie diety o potencjale przeciwzapalnym, jak np. dieta śródziemnomorska. Bogata w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, ryby, oliwę z oliwek i orzechy, dostarcza organizmowi niezbędnych składników do redukcji stanu zapalnego towarzyszącego chorobie nowotworowej. Silne działanie przeciwzapalne tej diety wspiera również organizm w regeneracji. Ważne jest także, aby oprócz samego odżywiania zadbać o aktywność fizyczną dostosowaną do możliwości pacjenta, zapewnić odpowiednią ilość snu oraz redukcję stresu.
Podsumowanie
Dieta podczas immunoterapii nie leczy raka, ale jest nieodzownym wsparciem w terapii. Żywienie podczas immunoterapii nie polega na stosowaniu jednej diety. To dynamiczny proces, który musi być modyfikowany wraz z pojawiającymi się działaniami niepożądanymi. Odpowiednie posiłki pomagają ograniczać skutki uboczne leczenia, wspierają odporność i poprawiają komfort życia. Kluczowe jest indywidualne podejście, konsultacje z lekarzem i dietetykiem oraz unikanie niekonwencjonalnych metod.
Bibliografia
- Raoul P, De Gaetano V, Sciaraffia G, Ormea G, Cintoni M, Pozzo C, Strippoli A, Gas-barrini A, Mele MC, Rinninella E. Gastric Cancer, Immunotherapy, and Nutrition: The Role of Microbiota. Pathogens. 2024 Apr 26;13(5):357.
- Zhang J, Li M, Zhang L, Kuang T, Yu J, Wang W. Prognostic value of controlling nutri-tional status on clinical and survival outcomes in cancer patients treated with immu-notherapy. Sci Rep. 2023 Oct 18;13(1):17715.
- Jin Y, Jie Z, Fan X. Gut microbes and immunotherapy for non-small cell lung cancer: a systematic review. Front Oncol. 2025 May 8;15:1518474.
- Muscaritoli M, Arends J, Bachmann P, Baracos V, Barthelemy N, Bertz H, Bozzetti F, Hütterer E, Isenring E, Kaasa S, Krznaric Z, Laird B, Larsson M, Laviano A, Mühlebach S, Oldervoll L, Ravasco P, Solheim TS, Strasser F, de van der Schueren M, Preiser JC, Bischoff SC. ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancer. Clin Nutr. 2021 May;40(5):2898-2913.
- Kłęk S., Kapała A., Surwiłło-Snarska A. i wsp.: Leczenie żywieniowe w onkologii, Onkol Prakt Klin Edu, 2024, 10(2), 111-129.
- Szlendak M, Kapała A. Does the ratio of eicosapentaenoic acid to docosahexaenoic acid matter in cancer treatment? A systematic review of their effects on cachexia– related inflammation. Nutrition. 2024 Aug;124:112466.
