Analogi receptorów GLP-1 hamulcem apetytu
Leki działające na szlak GLP-1, tzw. analogi GLP-1; agoniści receptora GLP-1 (np. semaglutyd, liraglutyd, lirzepatyd) naśladują działanie naturalnego hormonu GLP-1 produkowanego w jelitach, który pomaga organizmowi kontrolować apetyt i gospodarkę glukozą. Działają one m.in. na ośrodki w mózgu odpowiedzialne za odczuwanie głodu i sytości, dzięki czemu człowiek szybciej staje się syty i przez dłuższy czas nie odczuwa głodu. Jednocześnie leki te spowalniają opróżnianie żołądka i zwiększają wydzielanie insuliny w odpowiedzi na posiłek, pomagając lepiej kontrolować poziom glukozy we krwi. Dzięki temu pacjent w łatwiejszy sposób osiąga deficyt energetyczny i może szybciej redukować nadmiar prozapalnej tkanki tłuszczowej, co przekłada się na poprawę parametrów metabolicznych i spadek masy ciała.
Dlaczego żywienie w trakcie terapii lekami inkretynowymi wymaga szczególnej uwagi?
Leki inkretynowe zmniejszają apetyt i ilość spożywanego pokarmu, co może utrudniać dostarczenie wszystkich niezbędnych składników odżywczych. Dlatego w trakcie terapii szczególnie ważna jest odpowiednio zbilansowana, pełnowartościowa dieta, która pomaga ograniczyć ryzyko niedoborów pokarmowych, nadmiernej utraty masy mięśniowej oraz łagodzić dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Istotne jest również kształtowanie trwałych, zdrowych nawyków żywieniowych, które pozwolą na utrzymanie efektów leczenia w dłuższej perspektywie.
Praktycznym narzędziem ułatwiającym codzienne komponowanie posiłków może być Talerz Zdrowego Żywienia, opracowany na podstawie polskich zaleceń żywieniowych. Stanowi on dobry punkt wyjścia do planowania zbilansowanej diety, również u osób stosujących leki inkretynowe. Strategie żywieniowe powinny kłaść nacisk na żywność minimalnie przetworzoną, w tym owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste, orzechy, rośliny strączkowe i źródła nienasyconych kwasów tłuszczowych, jednocześnie ograniczając sód, tłuszcze nasycone, rafinowane węglowodany, napoje słodzone cukrem i żywność wysoko przetworzoną. Przy zmniejszonym apetycie lub trudnościach ze spożywaniem stałych posiłków pomocne mogą być produkty o płynnej lub półpłynnej konsystencji, takie jak koktajle, smoothie, zupy czy jogurty. Mogą one ułatwić dostarczenie odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych. Podczas terapii inkretynowej warto stosować zdrowe modele żywienia, takie jak dieta śródziemnomorska, DASH czy odpowiednio zbilansowana dieta roślinna.
Wytyczne żywieniowe dla pacjentów stosujących leki inkretynowe
W lipcu 2026 roku w czasopiśmie The Lancet Diabetes & Endocrinology opublikowano pierwsze europejskie stanowisko konsensusowe EASO/EFAD/ECPO* dotyczące opieki nad osobami dorosłymi z otyłością leczonymi farmakologicznie z wykorzystaniem terapii inkretynowych, w tym agonistów receptora GLP-1 oraz podwójnych agonistów GIP/GLP-1. Z kolei w październiku 2026 roku opublikowano stanowisko Polskiego Towarzystwa Dietetyki (PTD), które pozostają spójne z europejskim konsensusem EASO/EFAD/ECPO i rozwijają jego założenia, uwzględniając praktyczne aspekty opieki dietetycznej nad pacjentem.
EASO – European Association for the Study of Obesity (Europejskie Towarzystwo Badań nad Otyłością).
EFAD – European Federation of the Associations of Dietitians (Europejska Federacja Stowarzyszeń Dietetyków).
ECPO – European Coalition for People Living with Obesity (Europejska Koalicja na rzecz Osób Żyjących z Otyłością).
PTD – Polskie Towarzystwo Dietetyki.
- Białko
Zarówno konsensus EASO/EFAD/ECPO jak i PTD zaleca indywidualizację podaży białka z uwzględnieniem stanu klinicznego, chorób współistniejących oraz potrzeb pacjenta. Podczas aktywnej redukcji masy ciała u wybranych osób leczonych lekami inkretynowymi, bez przeciwwskazań do zwiększonej podaży białka, autorzy EASO/EFAD/ECPO proponują około 1,0–1,5 g białka/kg skorygowanej masy ciała/dobę, przy minimalnej podaży 60 g/dobę.
Polskie Towarzystwo Dietetyki (PTD) natomiast proponuje 1,2–1,5 g białka/kg skorygowanej masy ciała/dobę. W przypadku osób z otyłością obliczanie zapotrzebowania na białko wyłącznie na podstawie aktualnej masy ciała może prowadzić do jego zawyżenia ze względu na większy udział tkanki tłuszczowej. Z tego względu pomocne może być wykorzystanie skorygowanej masy ciała. Należy jednak pamiętać, że nie ustalono dotychczas, jaki parametr – aktualna, skorygowana lub należna masa ciała czy beztłuszczowa masa ciała – jest optymalną podstawą do obliczania podaży białka u osób leczonych lekami inkretynowymi. Zapotrzebowanie na białko powinno być ustalane indywidualnie, z uwzględnieniem m.in. wieku, funkcji nerek, stanu odżywienia i masy mięśniowej, aktywności fizycznej, chorób współistniejących oraz tempa redukcji masy ciała.
Jeżeli pokrycie zapotrzebowania za pomocą zwyczajowej diety jest trudne (np. z powodu znacznego zmniejszenia apetytu lub gorszej tolerancji pokarmów stałych), po konsultacji ze specjalistą można rozważyć zastosowanie produktów wzbogaconych w białko lub suplementację białkiem. Odpowiednia podaż białka powinna być połączona z regularną aktywnością fizyczną, w szczególności ćwiczeniami oporowymi dostosowanymi do możliwości pacjenta, ponieważ takie postępowanie wspiera zachowanie masy i funkcji mięśni podczas redukcji masy ciała.
Tab.1 Zalecane i niezalecane źródła białka u pacjentów stosujących agonistów receptora GLP-1
| Makroskładnik | Zalecane produkty | Niezalecane produkty |
| Białko |
*chude czerwone mięso jest dopuszczane okazjonalnie w małych ilościach |
|
- Tłuszcze
W codziennej diecie warto zwracać uwagę nie tylko na ilość tłuszczu, ale przede wszystkim na jego jakość. Zaleca się wybieranie przede wszystkim źródeł tłuszczów nienasyconych, w tym produktów dostarczających kwasów tłuszczowych omega-3. Podczas stosowania leków inkretynowych należy również zwrócić uwagę na indywidualną tolerancję produktów o wysokiej zawartości tłuszczu, ponieważ tłuste i obfite posiłki mogą nasilać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, uczucie pełności czy dyskomfort.
Tab.2 Zalecane i niezalecane produkty będące źródłem tłuszczu u pacjentów stosujących agonistów receptora GLP-1
| Makroskładnik | Zalecane produkty | Niezalecane produkty |
| Tłuszcze |
|
|
- Węglowodany i błonnik
W diecie warto wybierać przede wszystkim produkty węglowodanowe o wysokiej wartości odżywczej i zawartości błonnika, takie jak pełnoziarniste produkty zbożowe. Jednocześnie warto ograniczać produkty zawierające duże ilości cukrów dodanych i produkty wysoko przetworzone. Należy dążyć do spożycia co najmniej 25 g błonnika pokarmowego dziennie. Niemniej, podczas leczenia lekami inkretynowymi zmniejszenie apetytu i ilości spożywanego pokarmu może utrudniać dostarczenie odpowiedniej ilości błonnika. Dlatego warto świadomie wybierać produkty bogate w ten składnik, jednocześnie dostosowując ich ilość do indywidualnej tolerancji przewodu pokarmowego. Podaż błonnika należy zwiększać stopniowo i łączyć ją z odpowiednim nawodnieniem, szczególnie u osób mających skłonność do zaparć.
Jeżeli mimo odpowiedniej diety i podaży płynów występują zaparcia, można rozważyć dodatkową suplementację błonnika, np. preparatami zawierającymi psyllium (babkę jajowatą). Suplementację należy wprowadzać stopniowo i zawsze łączyć z odpowiednią ilością płynów.
Tab.3 Zalecane i niezalecane produkty będące źródłem węglowodanów, w tym błonnika, u pacjentów stosujących agonistów receptora GLP-1
| Makroskładnik | Zalecane produkty | Niezalecane produkty |
| Węglowodany |
|
|
- Nawodnienie
Odpowiednie nawodnienie jest ważnym elementem terapii lekami inkretynowymi, szczególnie ze względu na możliwe dolegliwości żołądkowo-jelitowe, które mogą zwiększać ryzyko odwodnienia. Zalecane całkowite spożycie płynów powinno wynosić około 2 l dziennie dla kobiet i 2,5 l dla mężczyzn, uwzględniając wodę pochodzącą zarówno z napojów, jak i żywności. Zapotrzebowanie należy jednak dostosować indywidualnie do stanu zdrowia, aktywności fizycznej, warunków otoczenia oraz ewentualnej utraty płynów. W przypadku nudności pomocne może być regularne picie niewielkich porcji płynów w ciągu dnia.
Tab.4 Zalecane i niezalecane źródła płynów u pacjentów stosujących agonistów receptora GLP-1
| Makroskładnik | Zalecane produkty | Niezalecane produkty |
| Woda |
|
|
Problemy żołądkowo-jelitowe – co warto wiedzieć?
U części osób stosujących leki inkretynowe mogą występować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, wymioty, uczucie pełności, zgaga lub refluks, zaparcia czy biegunka. Objawy te często pojawiają się lub nasilają po rozpoczęciu leczenia albo zwiększeniu dawki leku i u wielu osób zmniejszają się wraz z kontynuacją terapii. Regularne, mniejsze, świadome posiłki spożywane o stałych porach mogą poprawić tolerancję żołądkowo-jelitową i wspierać odpowiednie spożycie składników odżywczych podczas terapii inkretynowej. W przypadku wystąpienia dolegliwości warto skonsultować się z dietetykiem, który może pomóc odpowiednio zmodyfikować sposób żywienia, wielkość i częstotliwość posiłków oraz dobór produktów, aby poprawić tolerancję diety i ograniczyć nasilenie objawów. Bezpłatną konsultację dietetyczną można uzyskać w Centrum Dietetycznym Online → https://cdo.pzh.gov.pl
Jeżeli objawy są nasilone lub utrzymują się, należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym. Pilnej konsultacji medycznej wymagają m.in. uporczywe wymioty, niemożność przyjmowania płynów, objawy odwodnienia lub silny i utrzymujący się ból brzucha.
Słowem podsumowania
Leki z grupy agonistów receptora GLP-1 zmniejszają apetyt i ilość spożywanego jedzenia, dlatego podczas terapii szczególnie ważna jest jakość diety. Odpowiednia podaż białka, błonnika i płynów, wybór produktów bogatych w składniki odżywcze oraz wsparcie dietetyczne i psychologiczne mogą pomóc w osiąganiu celów leczenia i kształtowaniu trwałych, zdrowych nawyków. Nadal potrzebne są jednak dalsze badania, które pozwolą dokładniej określić optymalną podaż białka, skuteczne sposoby ochrony masy mięśniowej oraz rolę suplementacji, monitorowania niedoborów i opieki dietetycznej. Wiedza ta pomoże opracować bardziej precyzyjne zalecenia wspierające długoterminowe efekty terapii.
Bibliografia:
- Dobbie L, Tolvanen L, Alves D et al.Nutritional, functional, and psychological considerations for incretin-based therapies in adults—an EASO, EFAD, and ECPO Consensus Statement The Lancet Diabetes & Endocrinology, 2026; 14, 754-777
- Kwaśny A, Słoma-Krześlak M, Kostelecki G, et al. Diet and nutrition in obesity treated with incretin-based therapies: A scientific statement of the Polish Society of Dietetics. Adv Clin Exp Med. 2026
- Mozaffarian et al., Nutritional priorities to support GLP-1 therapy for obesity, AJCN, 2025
- L. Sievenpiper et al., Nutritional and lifestyle supportive care recommendations for management of obesity with GLP-1 – based therapies: An expert consensus statement using a modified Delphi approach, Obesity Pillars, Volume 17, 2026,100228
- British Dietetic Association. Medications for obesity: a guide to eating and living well [Internet]. Birmingham: British Dietetic Association; 2026 [dostęp: 24.09.2026]. Dostępne pod tym linkiem: https://www.bda.uk.com/static/0171e2cf-4f47-4c43-8414bf58ed8ff42d/91a378dc-2afb-4769-b4eff6a360b11660/BDA-OSG-MFO-v6.pdf
- Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Talerz Zdrowego Żywienia i zalecenia [Internet]. Warszawa: Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej; 2021[dostęp: 22.09.2026] Dostępne pod tym linkiem: https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2023/11/zalecenia_dietetycy_otylosc-28.11.2023.pdf
