Ferrytyna jest białkiem ostrej fazy i jej stężenie może wzrastać w odpowiedzi na stany zapalne organizmu czy infekcje. Jednak główną funkcją ferrytyny jest magazynowanie żelaza i utrzymywanie jego odpowiedni poziom, a jej obniżenie wskazuje na zmniejszenie rezerwy magazynowej żelaza. Niskie stężenie ferrytyny, może występować przy prawidłowym stężeniu żelaza we krwi, w takiej sytuacji organizm może mieć problemy z prawidłowym procesem magazynowania i wykorzystywania żelaza. Do obniżenia stężenia ferrytyny dochodzi wcześniej, zanim pojawi się anemia z niedoboru żelaza, dlatego już na tym etapie warto zadbać o dostarczenie odpowiednich ilości żelaza z diety lub po konsultacji z lekarzem wdrożyć suplementację żelaza.
Przyczyny niskiego stężenia ferrytyny
Obniżone stężenie ferrytyny dotyczy szczególnie kobiet w okresie rozrodczym. Występowanie miesiączek to jedna z przyczyn utraty żelaza. Dłuższe i bardziej obfite comiesięczne krwawienia będą prowadzić do nadmiernej utraty zapasów żelaza. Na zbyt niskie stężenie ferrytyny narażone są także kobiety w ciąży. Mimo, że w tym czasie miesiączki ustają, to w związku z wzrostem płodu zapotrzebowanie na żelazo wzrasta niemal dwukrotnie a jego dostarczenie w większych ilościach z dietą może być niewystarczające.
Kolejną przyczyną obniżonego stężenia ferrytyny, może być zbyt niskie spożycie żelaza w codziennej diecie. Może być to konsekwencja stosowania np. diet eliminacyjnych, zwłaszcza jeżeli nie są prawidłowo zbilansowane, takich jak np. restrykcyjne diety roślinne (dieta wegańska, frutariańska), ale też długotrwałych nieprawidłowo zbilansowanych i restrykcyjnych diet redukujących masę ciała. Niemniej jednak dieta tradycyjna z obecnością produktów odzwierzęcych, również może być niedoborowa w żelazo, szczególnie jeżeli wykazuje cechy diety zachodniej, czyli ubogiej w warzywa i owoce oraz nasiona roślin strączkowych, a bogatej w wysokoprzetworzone produkty, zawierające nasycone kwasy tłuszczowe, nadmierną ilość soli i cukrów prostych.
Niskie stężenie ferrytyny może również wynikać z nadmiernej utraty żelaza z powodu krwawień z przewodu pokarmowego. Może do tego dochodzić w przypadku m.in. wrzodów żołądka, raka jelita grubego lub hemoroidów.
Na zmniejszone wchłanianie żelaza mają wpływ niektóre choroby układu pokarmowego, takie jak celiakia, SIBO (Small Intestinal Bacteria Overgrowth), IMO (Intestinal Methanogen Overgrowth) czy choroba Leśniewskiego-Crohna. Dodatkowo, może się do tego przyczyniać niewydolność nerek czy reumatoidalne zapalenie stawów.
Objawy niskiego stężenia ferrytyny
Niewystarczająca podaż żelaza może prowadzić do wielu objawów, a w niektórych przypadkach nawet do anemii.
Objawami niskiego stężenia ferrytyny są najczęściej:
- zmęczenie utrudniające codzienne funkcjonowanie,
- senność,
- duszność np. przy wysiłku,
- zawroty i bóle głowy,
- problemy z koncentracją i pamięcią,
- tachykardia,
- bladość skóry i błon śluzowych,
- wypadanie włosów i łamliwość paznokci.
Prawidłowe stężenie ferrytyny we krwi
Według aktualnych norm laboratoryjnych prawidłowe stężenie ferrytyny to 10-200 ng/ml u kobiet i 15-400 ng/ml u mężczyzn.
Jednak we wrześniu 2026 roku Amerykańskie Towarzystwo Hematologiczne (ASH) wydało nowe wytyczne, w celu poprawy sposobu rozpoznawania i diagnozowania niedoboru żelaza w kluczowych populacjach – u dorosłych, małych dzieci, osób miesiączkujących i ciężarnych oraz osób ze stanem zapalnym. Nowe, oparte na dowodach naukowych wytyczne odnoszą się do wyzwań w diagnozowaniu niedoboru żelaza, w których niedobór żelaza może być trudny do zidentyfikowania. Niedobór żelaza diagnozuje się, gdy stężenie ferrytyny u danej osoby jest zbyt niskie. ASH opracowało wytyczne, które określają nowe wartości graniczne ferrytyny, poniżej których pacjenci nie mają wystarczającej ilości żelaza w organizmie.
Nowe zakresy stężenia ferrytyny w surowicy służące do diagnozowania niedoboru żelaza:
- Dzieci w wieku od 9 miesięcy do 4 lat: ≤20 ng/ml
- Dorośli, osoby miesiączkujące lub w ciąży: ≤30 ng/ml
- Osoby z grup wysokiego ryzyka, w tym osoby z obfitymi krwawieniami miesięcznymi i kobiety w ciąży z anemią, osoby na dietach eliminacyjnych: ≤50 ng/ml
- Dorośli ze stanem zapalnym, w tym chorzy na raka, chorobę zapalną jelit lub chorobę zakaźną: stężenie ferrytyny w surowicy <100 ng/ml lub wysycenie transferryny – TfS (białka transportującego żelazo) <20%
Ze względu na brak bezpośrednich dowodów naukowych nie opracowano szczegółowych zaleceń dla dzieci w wieku powyżej 4 lat aż do okresu dojrzewania (zdefiniowanego – zgodnie z wytycznymi Amerykańskiej Akademii Pediatrii – jako wiek powyżej 11 lat), a także dla nastolatek, u których nie wystąpiła jeszcze miesiączka. Amerykańskie Towarzystwo Hematologiczne (ASH) w przypadku dzieci w wieku powyżej 4 lat do okresu dojrzewania, za wartość graniczną stężenia ferrytyny we krwi, pozwalającą na rozpoznanie niedoboru żelaza, przyjmuje poziom ≤20 ng/ml. W przypadku nastolatek, u których nie wystąpiła jeszcze miesiączka, przyjmuje poziom <30 ng/ml.
Jeżeli ferrytyna jest na granicy normy lub poniżej normy, niezbędna będzie konsultacja z lekarzem oraz odpowiednia suplementacja, przy jednoczesnym zwiększeniu spożycia żelaza z dietą. Jednak, jeżeli ferrytyna nadal mieści się w dolnej granicy nomy, a już występują objawy niedoboru zapasów żelaza, to w pierwszej kolejności należy zadbać o lepsze wchłanianie żelaza z dietą.
Jak poprawić wchłanianie żelaza i zwiększyć stężenie ferrytyny we krwi?
1. Zwiększ spożycie źródeł żelaza w diecie
Aby zwiększyć stężenie ferrytyny, należy stosować dietę bogatą w żelazo. W posiłkach warto łączyć źródła żelaza hemowego oraz niehemowego. Żelazo hemowe wyróżnia się wysoką przyswajalnością, a jego źródłem są produkty pochodzenia zwierzęcego. Z tego powodu w diecie warto uwzględnić takie produkty jak mięso drobiowe, ryby. Spożycie mięsa czerwonego (wołowiny, wieprzowiny) powinno być ograniczone do 300-500 g tygodniowo. Gorszym wchłanianiem cechuje się żelazo niehemowe, pochodzące z produktów roślinnych. Niemniej jednak należy również uwzględnić je w diecie. Do najlepszych roślinnych źródeł żelaza należą pestki dyni pestki dyni, amarantus, komosa ryżowa, sezam, fasola czy soja. Jajko jest ciekawym produktem pod kątem zawartości żelaza, ze względu na to, że zawiera zarówno żelazo hemowe jak i niehemowe. Więcej informacji dotyczących źródeł żelaza znajduje się w e-booku: https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/10/NIEDOKRWISTOSC-dietetyczne-wsparcie-w-profilaktyce-i-leczeniu-NCEZ.pdf
2. Do posiłków bogatych w żelazo, dodaj źródło witaminy C
Witamina C istotnie poprawia wchłanianie żelaza, z tego powodu w celu zwiększenia stężenia ferrytyny, do posiłków warto dodać produkty, które są jej źródłem. Do produktów bogatych w witaminę C należą głównie warzywa i owoce szczególnie takie jak: papryka, truskawki, kiwi, pomidory, maliny, natka pietruszki i kiszonki.
3. Unikaj popijania posiłków herbatą, kawą czy kakao
Badania wykazały, że spożycie herbaty lub kawy w ilości 150-200 ml do posiłku obniża wchłanianie żelaza o 60-80%. Na ograniczanie absorpcji żelaza, mają wpływ taniny obecne w dużej ilości w kawie czy herbacie. Z tego powodu, w przypadku niskiego stężenia ferrytyny należy zachować godzinny odstęp między posiłkiem, a wypiciem kawy lub herbaty, który pozwoli na większe wchłanianie żelaza ze spożytego posiłku.
4. Unikaj spożywania produktów bogatych w żelazo razem z produktami będącymi źródłem wapnia
Mimo, że wapń jest istotnym składnikiem w diecie, to spożywanie źródeł żelaza i źródeł wapnia w jednym posiłku może ograniczyć wchłanianie żelaza zarówno hemowego, jak i niehemowego. Dlatego nie należy łączyć produktów będących dobrym źródłem żelaza, np. nasion roślin strączkowych z bogatym w wapń mlekiem i jego przetworami, szczególnie jeżeli produkty mleczne występują w dużej ilości w posiłku.
5. Spożywaj produkty fermentowane
Warto też sięgać po produkty fermentowane, np. pieczywo na zakwasie, tempeh, kapusta kiszona czy inne kiszonki. Proces fermentacji sprzyja uwolnieniu żelaza z połączeń z fitynianami i szczawianami i jego lepszą przyswajalność.
Suplementy wspierające wchłanianie żelaza
Laktoferyna
Jednym z najczęściej zalecanych suplementów wspierających wchłanianie żelaza jest laktoferyna. Jest to białko odpowiedzialne za transport żelaza w organizmie oraz wykazujące właściwości przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Może działać wspierająco, także w sytuacji już zaleconej suplementacji żelazem i zmniejszać jej skutki uboczne ze strony przewodu pokarmowego. Laktoferyna jest bezpiecznym suplementem i ma niską częstość występowania działań niepożądanych. W 2012 roku Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) zatwierdził bezpieczeństwo jej stosowania u niemowląt i dorosłych.
Mimo, że obecnie nie ma jeszcze oficjalnych rekomendacji dotyczących stosowania laktoferyny w niedoborach ferrytyny czy żelaza, to w ostatnim czasie pojawia się coraz więcej dowodów na zastosowanie laktoferyny we wsparciu leczenia niedoborów żelaza. Jednak jej suplementację należy skonsultować z lekarzem.
Lactobacillus plantarum 299v
Przyswajanie żelaza z diety może też wspierać odpowiednia probiotykoterapia, a dokładnie szczep Lactobacillus plantarum 299v. Jest on jednym z najlepiej przebadanych probiotyków. Wiele badań wykazało, że wpływa on na zwiększenie wchłaniania żelaza w jelicie. Szczep ten szczególnie poprawia absorpcję żelaza niehemowego, co może mieć znaczenie w diecie wegetarian czy wegan.
Stosowanie odpowiednio skomponowanej diety bogatej w różnorodne źródła żelaza oraz umiejętne łączenie poszczególnych produktów, sprzyja lepszej przyswajalności żelaza i może przyczyniać się do podwyższenia stężenia ferrytyny we krwi.
Piśmiennictwo:
1.Jodkiewicz M., Malinowska J., Pawluk I., El-Helou B., Bigas G.: Niedokrwistość. Dietetyczne wsparcie w profilaktyce i leczeniu [online]. Warszawa: Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej NIZP PZH – Państwowy Instytut Badawczy; 2025. [dostęp:20.08.2026] Dostępny w: https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/10/NIEDOKRWISTOSC-dietetyczne-wsparcie-w-profilaktyce-i-leczeniu-NCEZ.pdf
2. Reguła A., Woźniak Z. Może to anemia. Wydawnictwo Publicat; 2025.
3. J. M. Powers, M. Y. Lim, M. O. Achebe, I. J. Akpan, M. Auerbach, M. C Brown, M. P. Cardenas, C. Cromwell, T. G. DeLoughery, R. E. Fleming, M. Fraga, G. Goshua, P. D. James, A. K Lewkowitz, J. E. May, G. Nnadozie, F. Ogunnaya, G. J. Ruiz-Arguelles, M. Sholzberg, L. Van Doren, A. C. Weyand, M. P. Zeller, M. Azzam, A. Choaib, Q. Hamarsha, H. Kawtharany, J. Khawandi, R. A. Mustafa; American Society of Hematology 2026 guidelines for diagnosis of iron deficiency. Blood Adv 2026; bloodadvances.2025015950. doi: https://doi.org/10.1182/bloodadvances.2025015950
4. Christofi, M. D., Giannakou, K., Mpouzika, M., Merkouris, A., Stylianide, M. V., & Charalambous, A. The effectiveness of oral bovine lactoferrin compared to iron supplementation in patients with a low hemoglobin profile: A systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. BMC nutrition, 2024,10(1), 20.
5. Samek G, Gogga P. Zapobieganie niedoborowi żelaza u osób stosujących dietę wegańską. Med Og Nauk Zdr. 2022;28(1):33–9.
