Suplementy diety – co warto o nich wiedzieć

Co to jest suplement diety?

Zgodnie z definicją określoną w przepisach prawnych suplement diety to środek spożywczy będący skoncentrowanym źródłem:

• witamin lub
• składników mineralnych lub
• innych substancji wykazujących efekt odżywczy lub inny fizjologiczny.

Suplementy diety muszą mieć postać ułatwiającą spożywanie produktu w małych, odmierzonych ilościach jednostkowych, czyli mogą to być: kapsułki, tabletki, drażetki, saszetki z proszkiem, ampułki z płynem, butelki z kroplomierzem i inne podobne postaci. Na opakowaniu tych produktów musi się znajdować określenie: „suplement diety”.

Pomimo, że suplementy diety mają podobną postać do leków, należy pamiętać, że suplement diety nie jest lekiem, nie jest on przeznaczony do leczenia chorób.

Właściwości lecznicze i zapobieganie chorobom to cechy produktów leczniczych! 

Najczęściej suplementy diety zawierają witaminy i składniki mineralne. Składniki te mogą również znajdować się w produktach leczniczych, ale zazwyczaj są wówczas w większych ilościach i mają wtedy przeznaczenie leczenia lub zapobiegania chorób.

Suplement diety ma natomiast na celu uzupełnienie normalnej, czyli zwykłej, codziennej diety w składniki takie jak np. witaminy i składniki mineralne. Warto tu podkreślić, że codzienna dieta powinna być przede wszystkim urozmaicona, bogata w różnorodne warzywa i owoce, orzechy, nasiona, produkty zbożowe pełnoziarniste, powinna też uwzględniać produkty mleczne, rybne, mięsne i jaja. Taki sposób odżywiania zwiększa prawdopodobieństwo, że dostarczymy organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych, w tym witamin i składników mineralnych, które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka.

Zasadność sięgania po suplementy diety

Niestety, pomimo wielu starań, z powodu różnych przyczyn (m.in. styl życia, stany fizjologiczne) może pojawić się uzasadnienie uzupełnienia zwyczajowej diety opartej na tradycyjnych produktach spożywczych poprzez zastosowanie niektórych suplementów diety.  Jeśli w diecie brakuje pewnych składników np. witaminy C można rozważyć suplementację tej witaminy. Jeśli jemy mało ryb i innych „owoców morza”, warto rozważyć suplementację kwasami omega-3. Po pierwsze jednak, należy starać się zmienić dietę i zadbać o to, aby była ona urozmaicona i bogata w różnorodne grupy produktów, zwłaszcza warzywa i owoce. Witaminy dostarczane naturalnie – z żywności, to najlepszy sposób na to, aby organizm funkcjonował prawidłowo i zachował zdrowie.

Suplementy diety nie mogą być stosowane jako substytut zróżnicowanej diety!

W niektórych sytuacjach, nawet podczas spożywania urozmaiconej diety, suplementacja może być zasadna. Dotyczy to np. witaminy D, której obecność w żywności jest niewielka, a główne jej źródło stanowi synteza skórna podczas ekspozycji skóry na światło słoneczne. W przypadku tej witaminy zaleca się suplementację dla wszystkich grup wiekowych, począwszy od dzieci do seniorów, zwłaszcza w okresie jesienno- zimowym, kiedy ekspozycja na słońce jest najmniejsza.

Stosowanie suplementów stanowi również wsparcie w przypadku stosowania – z różnych przyczyn – diety eliminacyjnej, czyli wykluczającej konkretne grupy produktów. Przykładem może być dieta wegańska, która powinna być uzupełniana w witaminę B₁₂, która naturalnie występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego.

Bywa też, że stan fizjologiczny danej osoby wymaga dostarczenia dodatkowych ilości składników, których spożycie z dietą może być trudne. Wtedy także warto rozważyć suplementację. Taką szczególną grupą są kobiety w ciąży, dla których zaleca się przyjmowanie suplementów zawierających m.in. kwas foliowy, jod, kwasy tłuszczowe omega-3.

Ile witamin/składników mineralnych należy spożywać dla zachowania zdrowia?

Etykiety suplementów diety zawierają informację o tym, w jakim stopniu (%) obecna w danym suplemencie witamina lub składnik mineralny pokrywa dzienne zapotrzebowanie dorosłej osoby na dany składnik. Poniższa tabela pokazuje dzienne referencyjne (zalecane) wartości spożycia dla poszczególnych witamin i składników mineralnych, dla osób dorosłych.

Tabela 1. Wartości odniesienia do znakowania suplementów diety (referencyjne wartości spożycia)

Czy stosowanie suplementów diety jest bezpieczne?

Więcej witamin i składników mineralnych, nie znaczy lepiej. Należy szczególnie uważać, kiedy stosuje się jednocześnie kilka suplementów diety, gdyż zawarte w nich składniki mogą się powtarzać, co może doprowadzić do nadmiernego spożycia danej witaminy/składnika mineralnego. To z kolei może stanowić ryzyko dla zdrowia człowieka.

Suplementy diety mogą również wchodzić w interakcje z lekami bądź innymi suplementami. Jeśli stosujesz leki, decyzję o przyjmowaniu suplementu skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą. Warto także skonsultować się z dietetykiem, aby pomógł on przeanalizować nasz sposób żywienia i ocenić, czy potrzebujemy dodatkowych witamin, składników mineralnych lub innych składników.

Podsumowując, pomimo, że leki i suplementy diety mogą zawierać te same składniki i być w takiej samej postaci (np. kapsułki), to jednak są to dwa różne typy produktów. Leki stosuje się w celu leczenia chorób, zaś suplementy mają uzupełniać dietę w określone składniki odżywcze.

Niezależnie od tego z jakiego powodu chcemy sięgnąć po suplement diety czy też lek, warto skonsultować to najpierw z lekarzem, farmaceutą lub dietetykiem, zwłaszcza kiedy już stosujemy jakieś leki lub inne suplementy diety. Może to uchronić przed ewentualnymi zagrożeniami, np. ryzykiem wystąpienia interakcji lub nadmiernym spożyciem niektórych składników.

Literatura:

1. Ustawa o z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (z późniejszymi zmianami)
2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 października 2007 r. w sprawie składu oraz oznakowania suplementów diety (z późniejszymi zmianami)
3. Stanowisko Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka Polskiej Akademii Nauk w sprawie stosowania suplementów diety zawierających witaminy i składniki mineralne przez osoby dorosłe, Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka POLSKIEJ AKADEMII NAUK, 9 kwietnia 2021 r.
4. https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/talerz-zdrowego-zywienia/
5. https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/normy-zywieniowe-2024/
6. Płudowski P, Kos-Kudła B, Walczak M, et al. Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients. 2023;15(3):695
7. https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/dieta-wegetarianska-i-weganska-gdzie-szukac-skladnikow-niedoborowych/
8. Seremak-Mrozikiewicz A., Bomba-Okoń D., Drews K. i wsp., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji aktywnych folianów, choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników, https://www.ptgin.pl/artykul/ stanowisko-ekspertow-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-w-zakresie (dostęp z dnia: 4.04.2024).
9. ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) NR 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (z późniejszymi zmianami)
10. https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/interakcje-pomiedzy-zywnoscia-a-lekami/

Zadanie realizowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025, finansowane przez Ministra Zdrowia.

Artykuł opracowany w ramach realizacji Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025; Cel Operacyjny nr 1: Profilaktyka nadwagi i otyłości; Zadanie 12: Aktualizacja norm żywienia populacji.