Jak zapobiegać odwodnieniu osób starszych?

Przewlekłe odwodnienie seniorów może silnie wpływać na ich organizm, chociaż często bywa nieoczywiste, a wręcz trudne do zidentyfikowania. Człowiek traci wodę z organizmu w trakcie oddychania, poprzez oddawanie moczu oraz z potem. Jeżeli ubytek wody nie zostanie uzupełniony, np. poprzez picie płynów, to dochodzi do odwodnienia. Bez wody organizm ludzki jest w stanie przeżyć maksymalnie do 6-7 dni (zależnie od warunków pogodowych). Przyjmowanie wody regulowane jest pragnieniem – jednakże w miarę starzenia się organizmu jego odczuwanie jest coraz słabsze.

Objawy – jak rozpoznać odwodnienie

Wiele osób w podeszłym wieku cierpi na objawy wynikające z odwodnienia organizmu. Początkowo odwodnienie organizmu przebiega bezobjawowo, ale w miarę zwiększania się ubytku wody pojawiają się liczne symptomy.

Tabela. Objawy na różnych etapach odwodnienia.

Przyczyny i czynniki ryzyka odwodnienia

Odwodnienie u osób starszych może być efektem spożycia zbyt małej ilości płynów (głównie wody) w stosunku do zapotrzebowania czy zaburzeń, takich jak biegunka, wymioty, gorączka, ale też:

• przyjmowania dużej ilości środków o działaniu odwadniającym, np. leki moczopędne czy napoje typu mocna kawa, mocna herbata, alkohol,
• konsumowania zbyt dużej (hipernatremia) lub zbyt małej (hiponatremia) ilości soli kuchennej,
• zaburzeń nieprawidłowego poziomu glukozy we krwi w przebiegu cukrzycy,
• przegrzania organizmu (np. długie przebywanie na słońcu w trakcie spacerów czy prac w ogródku),
• szybkiej utraty masy ciała w trakcie procesu odchudzania,
• stosowania diety bogatej w błonnik pokarmowy przy niewystarczającym spożyciu wody,
• stosowania diety wysokobiałkowej przy niewystarczającym spożyciu wody.

Istnieje kilka czynników, które szczególnie mogą zwiększyć ryzyko odwodnienia u osób starszych. Ich identyfikacja pomoże zmniejszyć to zagrożenie nie tylko seniorom, lecz także ich rodzinom i bliskim. Czynniki ryzyka odwodnienia szczególnie dotyczą osób, które cierpią na choroby przewlekłe (np. choroby nerek), mają zaburzenia połykania (w efekcie np. udaru mózgu, choroby Parkinsona, demencji), są otyłe, w wieku powyżej 85. roku życia, i/lub długotrwale leżące, mają problem z biegunkami, wymiotami, nadmiernie się pocą. Seniorzy często także ograniczają picie płynów w obawie przed nietrzymaniem moczu.

Jak zapobiegać odwodnieniu

Należy pamiętać, że leczenie skrajnego odwodnienia wymaga pomocy lekarskiej, a odwodniony pacjent trafia do szpitala. Dlatego lepiej zapobiegać odwodnieniu organizmu. Oprócz zapewnienia odpowiedniej ilości płynów w ciągu dnia, istotne znaczenie ma również zwiększanie świadomości osób starszych, ich rodzin i opiekunów o zagrożeniach związanych z odwodnieniem.

Dlatego należy:

1. Pić płyny w formie małych porcji wypijanych regularnie w ciągu całego dnia, zamiast picia napojów jednorazowo w dużych ilościach.
2. Wypić minimum 8 szklanek płynów dziennie.
3. Lato to szczególny okres, w którym zapotrzebowanie na płyny wzrasta razem ze wzrostem temperatury. Należy zwiększyć ilości wypijanych płynów o 250 ml (dodatkowa szklanka) na każdy stopień powyżej 37⁰C. Podczas upałów należy uzupełniać również niedobory sodu i potasu.
4. W okresach zwiększonego ryzyka odwodnienia należy zwrócić szczególną uwagę na dostępność płynów oraz ich odpowiednią ilość w diecie.
5. Wykluczyć napoje alkoholowe, ograniczyć mocną kawę i mocną herbatę oraz napoje o wysokiej zawartości białka (szczególnie w dużych ilościach), ponieważ mogą mieć działanie moczopędne. Prowadzić to może do zwiększonej utraty wody z organizmu, a to z kolei może powodować lub nasilać objawy odwodnienia.
6. Unikać napojów gazowanych, ponieważ pochodzący z nich dwutlenek węgla, poprzez drażnienie zakończeń nerwowych w ścianie żołądka, hamuje uczucie pragnienia.
7. Ułatwiać codzienne picie płynów poprzez zachęcanie osób starszych do picia wody. Niech ulubione płyny będą w łatwo dostępnym miejscu, pod ręką i na widoku, umieszczone w małych butelkach, kubkach lub pojemniczkach.
8. Zachęcać do popijania leków wyłącznie wodą.
9. Dokładnie obserwować zachowanie osób starszych, aby jak najszybciej rozpoznać wczesne objawy odwodnienia. Znaki ostrzegawcze to zmęczenie, zawroty głowy, pragnienie, ciemny kolor moczu, bóle głowy, suchość w ustach/nosie, suchość skóry oraz skurcze mięśni.
10. Pamiętać, że pokarmy o dużej zawartości wody, takie jak świeże owoce, warzywa i niektóre produkty mleczne mogą wspomóc organizm w dostarczeniu zalecanej dziennej ilości wody. Dlatego należy zachęcać osoby starsze do urozmaicania własnej diety.
11. Pamiętać, że strach przed nietrzymaniem moczu może powodować celowe zmniejszenie ilości wypijanych płynów w ciągu dnia. W związku z tym zaleca się, aby osoby borykające się z tym problemem na co dzień – wypijały więcej płynów w ciągu dnia, w okresie, kiedy są w domu, i zmniejszyły ich ilość bezpośrednio przed snem. Dodatkowo picie małych ilości wody w ciągu dnia również może pomóc ograniczyć ten problem.