Hipoglikemia reaktywna – jaka dieta?

Chorobom związanym z zaburzeniami metabolizmu glukozy często towarzyszą powikłania w postaci hipoglikemii. U osób dorosłych, nie chorujących na cukrzycę również może dojść do obniżenia poziomu cukru we krwi poniżej prawidłowego poziomu. Zazwyczaj jest to związane z wystąpieniem tzw. hipoglikemii reaktywnej.

Według Polskiego Towarzystwa Diabetologii i  U.S. National Institutes of Health (NIH) hipoglikemia to reakcja polegająca na obniżeniu poziomu cukru we krwi poniżej 70 mg/dl,  niezależnie od występowania objawów. U części osób, zwłaszcza z zaburzeniami gospodarki glukozy, objawy mogą pojawić się dopiero przy znacznie niższych wartościach cukru.

Epizody hipoglikemii najczęściej występują u osób chorych na cukrzycę typu I, ze źle dobranymi dawkami leków, u osób nadużywających alkoholu oraz przy wzmożonej aktywności fizycznej.

 

U pacjentów zdrowych można spotkać się z tzw. hipoglikemią reaktywną, czyli reakcją polegającą na spadku poziomu cukru we krwi występującym najczęściej około 2-5 h po posiłku bez konkretnej przyczyny. Nie jest do końca wyjaśnione, czemu tak się dzieje. Sądzi się, że głównym powodem występowania zaburzenia jest zbyt duży wyrzut insuliny po posiłku bogatym w węglowodany proste, który może sugerować obecność hiperinsulinemii, zwiększoną wrażliwość tkanek na insulinę lub nieprawidłowe działanie hormonów przeciwstawnych np. glukagonu.

Z problemami związanymi z utrzymaniem  glukozy na prawidłowym poziomie borykają się też osoby po operacjach bariatrycznych. Zaburzenia gospodarki węglowodanowej u tych pacjentów, związane są  z szybszym przechodzeniem pokarmu z żołądka do jelit, co często definiuje się jako późny zespół poposiłkowy (dumping syndrome). 

Należy pamiętać, że hipoglikemia reaktywna nie występuje na czczo, w nocy czy po aktywności fizycznej.

 

Jakie są objawy hipoglikemii?

Hipoglikemia manifestuje się na wiele różnych sposobów. Wśród najczęstszych objawów możemy wymienić wzmożone uczucie głodu, osłabienie, senność, problemy z koncentracją, lęk, drżenie lub drętwienie kończyn, zimne poty, rozszerzenie źrenic, zaburzenia widzenia i tachykardię.

Hipoglikemia może w znaczący sposób wpływać na stan zdrowia i jakość życia pacjenta. Do jej skutków należą zaburzenia funkcji poznawczych, koordynacji ruchowej, powstawanie stanu zapalnego i rozwoju niektórych chorób sercowo-naczyniowych. Długofalowo, u chorego może nastąpić  zwiększenie masy ciała przez częstsze spożywanie zbyt obfitych posiłków i związane z tym nadmierne wydzielanie insuliny.

 

Diagnostyka

W Polsce nie ma określonych standardów diagnostyki hipoglikemii reaktywnej.  Najpopularniejszą metodą  jest tzw. test obciążenia glukozą (OGTT). Badanie polega na podaniu roztworu 75 g czystej glukozy i zbadaniu  poziomu cukru na czczo,  po 1 h i 2 h od spożycia płynu. W sytuacji podejrzenia hipoglikemii reaktywnej warto taką diagnostykę pogłębić i dokonać pomiaru jeszcze po 3 h i po 4 h. Przy okazji wykonywania testu obciążenia glukozą powinno się również wykonać oznaczenie stężenia insuliny, gdyż w przypadku hipoglikemii reaktywnej charakterystyczny jest nadmierny wzrost jej poziomu, który pojawia się z pewnym opóźnieniem w stosunku do najwyższego poziomu glukozy.

Za granicą, równie często spotykaną metodą jest Test Mieszanego Posiłku (mixed meal tolerance test – MMTT). Badanie polega na podaniu specjalnego płynu zawierającego białko, tłuszcz i węglowodany. Napój podnosi poziom glukozy we krwi, powodując, że organizm wytwarza więcej insuliny. Następnie poziom cukru we krwi jest sprawdzany kilka razy w ciągu następnych pięciu godzin. OGTT i MMTT wykonuje się  po całonocnym poście. Badań nie powinno się wykonywać  po forsownym wysiłku fizycznym, po spożyciu alkoholu, kofeiny i paleniu tytoniu, gdyż te czynniki mogą wpływać na zaburzenie otrzymanych wyników.

 

Dieta w hipoglikemii

Do tej pory nie opracowano żadnych wytycznych i rekomendacji dotyczących diety w hipoglikemii reaktywnej. Zakłada się, że najbardziej optymalnym sposobem żywienia jest stosowanie diety o niskim indeksie glikemicznym (IG).  Dieta powinna opierać się na węglowodanach złożonych o indeksie niższym lub równym 55, głównie  na produktach zbożowych pełnoziarnistych, ciemnych makaronach, brązowym lub dzikim ryżu, gruboziarnistych kaszach. W diecie powinna również występować odpowiednia ilość świeżych warzywach, które są cennym źródłem błonnika pokarmowego, spowalniającego uwalnianie cukru do krwi.

Indeks glikemiczny to wartość zmienna na którą wpływa wiele czynników tj.:

  • stopień rozdrobnienia produktu,
  • stopień przetworzenia,
  • rodzaj obecnych węglowodanów,
  • stopień dojrzałości owoców i warzyw,
  • zawartość błonnika pokarmowego,
  • obecność białka i tłuszczu w produkcie/posiłku.

Przy ustalaniu diety dla osób z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej, oprócz indeksu glikemicznego, ważnym parametrem jest ładunek glikemiczny posiłków. Z definicji to iloczyn IG oraz zawartości węglowodanów przyswajalnych w porcji (g) na 100 g produktu. W praktyce oznacza to, że produkty o wysokim indeksie glikemicznym niekoniecznie muszą powodować duży wyrzut insuliny po zjedzeniu posiłku.

 

 W zależności od wielkości ładunku glikemicznego produkty dzielimy na 3 grupy:

1. mały ładunek glikemiczny (≤10)

2. średni ładunek glikemiczny (11-19)

3. duży ładunek glikemiczny (≥20)

Przykładowo, gotowana marchew zawiera 10,5 g węglowodanów przyswajalnych w 150 g produktu, a jej indeks glikemiczny wynosi  80.

Podstawiając do wzoru: (80*10,5 g/100) ładunek glikemiczny marchewki jest równy 8,4 więc czy należy się jej bać? Oczywiście, że nie!

 

Oprócz zaleceń związanych z niskim poziomem indeksu i ładunku glikemicznego należy regularnie spożywać posiłki w równych odstępach czasu co zapobiega wahaniom poziomu glukozy we krwi i zmniejsza ryzyko występowania hipoglikemii. Warto wyeliminować spożywanie słodyczy, słodkich napojów, pieczywa cukierniczego, dosładzanych produktów mlecznych oraz alkoholu – zwłaszcza  na czczo. Wykazano, że napoje alkoholowe przy zjedzeniu niewielkich ilości pożywienia powodują zaburzenia procesu glukoneogenezy, przez co spadek cukru we krwi może być znaczący.

Codzienne posiłki powinny być bogate w pełnowartościowe białko w postaci chudego mięsa (indyk, kurczak), ryb, jaj, chudego nabiału, nasion roślin strączkowych oraz w tłuszcze bogate w kwasy omega-3, które znajdują się w olejach roślinnych, orzechach, nasionach, pestkach czy awokado. 

 

Najważniejsze zasady diety w hipoglikemii:

1.  Dieta powinna opierać się na węglowodanach złożonych o indeksie niższym lub równym 55, głównie  na produktach zbożowych pełnoziarnistych, ciemnych makaronach, brązowym lub dzikim ryżu, gruboziarnistych kaszach.

2. Należy regularnie spożywać posiłki w równych odstępach czasu co zapobiegnie wahaniom poziomu glukozy we krwi.

3.  Dieta powinna być bogata w świeże warzywa, które są cennym źródłem błonnika pokarmowego.

4. Warto wyeliminować spożywanie słodyczy, słodkich napojów, pieczywa cukierniczego, dosładzanych produktów mlecznych oraz alkoholu – zwłaszcza  na czczo.

5. Posiłki powinny być bogate w pełnowartościowe białko w postaci chudego mięsa (indyk, kurczak), ryb, jaj, chudego nabiału, nasion roślin strączkowych.

6. W posiłkach powinny być obecne tłuszcze bogate w kwasy omega-3, które znajdują się w olejach roślinnych, orzechach, nasionach, pestkach czy awokado.

7. Wskazanymi technikami kulinarnymi są: gotowanie, gotowanie na parze, duszenie bez obsmażania, pieczenie w folii lub rękawie termicznym.

 

Podsumowanie

Hipoglikemia reaktywna nie została jeszcze dokładnie poznana, nadal jest niewiele badań mówiących o tym schorzeniu. Częstość występowania hipoglikemii  jest trudna do ustalenia, gdyż nie ma formalnych kryteriów jej diagnostyki. W ostatnich czasach problem występowania hipoglikemii narasta, dlatego też wymaga to prowadzenia dalszych badań i edukacji żywieniowej społeczeństwa.

Czytaj więcej:

Indeks glikemiczny produktów 

Insulinoopoorność i zespół metaboliczny – jaka dieta?   

Inne nowości z kategorii Choroba a dieta:

Zapisz się do naszego newslettera

Get updates direct to your inbox.

Send me your newsletter (you can unsubscribe at any time).

Send me your newsletter (you can unsubscribe at any time).