Czekolada jako żywność funkcjonalna
Czekolada, we wszystkich swoich odmianach, należy do najchętniej spożywanych wyrobów kakaowych na świecie. Jej średnie globalne spożycie szacuje się na około 0,9 kg na osobę rocznie, a zainteresowanie tym produktem stale rośnie. Coraz częściej zwraca się również uwagę na potencjalne właściwości prozdrowotne czekolady, dzięki czemu jest ona postrzegana nie tylko jako słodka przekąska, lecz także jako potencjalny przykład żywności funkcjonalnej, chociaż jest to uzależnione od jej rodzaju.
Żywność funkcjonalna to produkty spożywcze, które oprócz dostarczania składników odżywczych wywierają korzystny wpływ na określone funkcje organizmu. Ich regularne spożywanie może wspierać zdrowie i przyczyniać się do zmniejszenia ryzyka rozwoju niektórych chorób niezakaźnych. Efekty te wynikają z obecności bioaktywnych składników o udokumentowanym działaniu prozdrowotnym.
Czekolada o wysokiej zawartości miazgi kakaowej, wytwarzana z ziaren kakaowca (Theobroma cacao), jest jednym z najbogatszych źródeł flawonoidów wśród produktów spożywczych. Związki te wykazują liczne właściwości biologiczne, w tym działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne. Ze względu na wysoką zawartość związków bioaktywnych oraz dużą popularność wśród konsumentów, czekolada jest często wymieniana jako produkt o potencjale żywności funkcjonalnej.
Wartości odżywcze czekolady
Czekolada składa się miazgi kakaowej, tłuszczu kakaowego, cukru i w niektórych przypadkach z mleka. W związku z tym jest przede wszystkim źródłem węglowodanów, których zawiera 51-56,6 g /100 g produktu, a także tłuszczu, który stanowi 32,8-38,4% jej masy. Największe różnice między rodzajami czekolady są widoczne w zawartości mikroskładników m.in. magnezu, żelaza czy cynku oraz innych składników bioaktywnych – polifenoli, takich jak katechiny, antocyjanidyny i proantocyjanidyny. Ilość flawonoidów obecnych w wyrobach czekoladowych zależy przede wszystkim od zawartości beztłuszczowej masy kakaowej i jest najwyższa w czekoladach gorzkich 70% i więcej. Z kolei biała czekolada, która jest wytwarzana z masła kakaowego i cukru nie zawiera miazgi kakaowej. W związku z tym można oczekiwać, że czekolada gorzka i mleczna zawierają flawonoidy, podczas gdy biała czekolada ich nie zawiera. Czekolada niezależnie od rodzaju jest produktem wysoko kalorycznym wnoszący ponad 500 kcal/100 g. W tabeli 1 przedstawiono porównanie wartości odżywczych czekolady białej, mlecznej i gorzkiej.
Tabela 1. Wartości odżywcze czekolady gorzkiej, mlecznej i białej w 100 g produktu.
| Czekolada biała | Czekolada mleczna | Czekolada gorzka | |
| Wartość energetyczna (kcal) | 580 | 552 | 559 |
| Węglowodany ogółem (g) w tym cukier (g) Błonnik (g) | 51 50,9 0,0 | 54,7 47,1 0,7 | 56,6 38,3 1,7 |
| Tłuszcz (g) w tym kwasy tłuszczowe nasycone (g) | 38,4 24,86 | 32,8 20,48 | 34.3 21,35 |
| Białko (g) | 7,7 | 9,8 | 6,7 |
| Potas | 409 | 607 | 581 |
| Wapń | 304 | 294 | 42 |
| Fosfor | 220 | 302 | 244 |
| Magnez | 32 | 97 | 165 |
| Żelazo | 0,4 | 1,2 | 2,1 |
| Cynk | 0,93 | 1,83 | 2,43 |
| Miedź | 0,08 | 0,13 | 0,16 |
Opracowano na podstawie (3)
Właściwości prozdrowotne czekolady w świetle badań naukowych
W licznych badaniach wykazano, że spożywanie czekolady zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i zaburzeń metabolicznych, pozytywnie wpływa na układ odpornościowy i nerwowy oraz wykazuje działanie przeciwzapalne zarówno w organizmie, jak i w jelitach. Składniki fitochemiczne kakao, a zwłaszcza polifenole, są silnie powiązane z korzyściami prozdrowotnymi.
Korzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy
Uważa się, że polifenole zawarte w czekoladzie przyczyniają się częściowo do korzystnego wpływu czekolady na zdrowie sercowo-naczyniowe oraz metaboliczne. Odbywa się to poprzez regulację ciśnienia krwi i profilu lipidowego, co jest szczególnie interesujące w kontekście wysokiej zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych w czekoladzie. Znajduje to potwierdzenie w kilku badaniach o najwyższej wiarygodności naukowej (meta-analizach), które wskazały na korzyści płynące ze spożywania czekolady w zakresie zmniejszania ryzyka wystąpienia zdarzeń sercowo-naczyniowych oraz chorób metabolicznych, w tym choroby wieńcowej serca, zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu i cukrzycy.
Obniżone ryzyko cukrzycy typu 2
W badaniu Liu i wsp. opublikowanym w prestiżowym British Medical Journal w 2024 r. wzrost spożycia czekolady gorzkiej, ale nie mlecznej, wiązał się z mniejszym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2. Wzrost spożycia czekolady mlecznej, ale nie gorzkiej, wiązał się natomiast z długoterminowym przyrostem masy ciała.
Redukcja stanu zapalnego
W meta-analizie 33 badań klinicznych wykazano, że spożycie ciemnej czekolady lub kakao ma korzystny wpływ na ogólnoustrojowy stan zapalny poprzez obniżenie stężenia głównego wskaźnika uszkodzenia komórek w wyniku stresu oksydacyjnego (dialdehydu malonowego (MDA)) oraz zwiększenie stężenia neurotransmitera biorącego udział m.in. w regulacji ciśnienia tętniczego (tlenku azotu (NO)).
Poprawa funkcji poznawczych
Dotychczasowe wyniki badań oceniających wpływ spożycia ciemnej czekolady na funkcje poznawcze są niespójne. Wskazuje to na prawdopodobne istnienie dodatkowych czynników pośredniczących w występowaniu efektu zdrowotnego. Ciemna czekolada może pomagać w zmniejszaniu zmęczenia, co prowadzi do poprawy zdrowia mózgu i różnych funkcji poznawczych, a także poprawy jakości życia.
Korzystny wpływ na skład mikrobioty jelitowej
Za korzystny wpływ czekolady i kakao na skład mikrobioty jelitowej odpowiadają prawdopodobnie polifenole. Stwierdzono, że wykazują one działanie prebiotyczne – wspomagają wzrost pożytecznych bakterii jelitowych, takich jak Lactobacillus i Bifidobacterium, jednocześnie zmniejszając liczbę bakterii chorobotwórczych, takich jak Clostridium perfringens. Z drugiej strony polifenole są też przekształcane przez mikrobiotę jelitową i ich bioaktywne metabolity, znacznie lepiej przyswajalne od wyjściowych związków, mogą poprawiać zdrowie jelit, wykazując działanie przeciwzapalne, pozytywnie wpływając na odporność i zmniejszając ryzyko wybranych chorób, w tym układu krążenia i zaburzeń metabolicznych.
Wspomaganie kontroli masy ciała
Ciemna czekolada wykazuje istotny wpływ na poziom odczuwanej sytości. W badaniu z udziałem grupy kobiet po menopauzie stwierdzono, że spożycie energii przy nieograniczonym dostępie do żywności po konsumpcji gorzkiej czekolady było istotnie niższe niż po czekoladzie mlecznej lub białej.
Podsumowanie
Czekolada, dzięki wysokiej zawartości polifenoli, może stanowić wartościowy element zdrowej diety i wspierać prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Największe korzyści zdrowotne przypisuje się jednak czekoladzie gorzkiej, której właściwości prozdrowotne wyraźnie przewyższają te charakterystyczne dla czekolady mlecznej i białej.
Piśmiennictwo
- Tan TYC, Lim XY, Yeo JHH, Lee SWH, Lai NM. The Health Effects of Chocolate and Cocoa: A Systematic Review. 2021 Aug 24;13(9):2909.
- Topolska K, Florkiewicz A, Filipiak-Florkiewicz A. Functional Food-Consumer Motivations and Expectations. Int J Environ Res Public Health. 2021 May 17;18(10):5327.
- Kunachowicz H., Przygoda B., Nadolna I., Iwanow K.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. PZWL, Warszawa, 2017.
- Jalil AMM, Ismail A. Polyphenols in Cocoa and Cocoa Products: Is There a Link between Antioxidant Properties and Health? Molecules. 2008; 13(9):2190-2219.
- Mancin L, Rollo I, Golzato D, Segata N, Petri C, Pengue L, Vergani L, Cassone N, Corsini A, Mota JF, Sut S, Dall’Acqua S, Paoli A. Short-Term Cocoa Supplementation Influences Microbiota Composition and Serum Markers of Lipid Metabolism in Elite Male Soccer Players. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2024 Aug 7;34(6):349-361.
- Liu B, Zong G, Zhu L, Hu Y, Manson JE, Wang M, Rimm EB, Hu FB, Sun Q. Chocolate intake and risk of type 2 diabetes: prospective cohort studies. 2024 Dec 4;387:e078386.
- Behzadi M, Bideshki MV, Ahmadi-Khorram M, Zarezadeh M, Hatami A. Effect of dark chocolate/ cocoa consumption on oxidative stress and inflammation in adults: A GRADE-assessed systematic review and dose-response meta-analysis of controlled trials. Complement Ther Med. 2024 Sep;84:103061.
- Nemoto K, Kokubun K, Ogata Y, Koike Y, Arai T, Yamakawa Y. Dark Chocolate Intake May Reduce Fatigue and Mediate Cognitive Function and Gray Matter Volume in Healthy Middle-Aged Adults. Behav Neurol. 2022 Dec 13;2022:6021811.
- Shin JH, Kim CS, Cha J, Kim S, Lee S, Chae S, Chun WY, Shin DM. Consumption of 85% cocoa dark chocolate improves mood in association with gut microbial changes in healthy adults: a randomized controlled trial. J Nutr Biochem. 2022 Jan;99:108854.
- Sorrenti V, Ali S, Mancin L, Davinelli S, Paoli A, Scapagnini G. Cocoa Polyphenols and Gut Microbiota Interplay: Bioavailability, Prebiotic Effect, and Impact on Human Health. 2020 Jun 27;12(7):1908.
- Marsh CE, Green DJ, Naylor LH, Guelfi KJ. Consumption of dark chocolate attenuates subsequent food intake compared with milk and white chocolate in postmenopausal women. 2017 Sep 1;116:544-551.
