Wskaźnik BMI – przydatne czy przestarzałe narzędzie?

Obliczanie wskaźnika i jego interpretacja

Do obliczenia wskaźnika BMI potrzebne są zaledwie dwie wartości – wysokość ciała podana w metrach oraz masa ciała w kilogramach, które należy podstawić do wzoru:

BMI = masa ciała (kg) / wysokość ciała (m)²

Przykładowo, dla osoby o wzroście 167 cm, ważącej 62 kg wartość wskaźnika wyniosłaby 62/1,67²=22,23 kg/m². W Internecie dostępne są także liczne kalkulatory, które w kilka sekund dokonają obliczeń za nas. Na podstawie uzyskanego wyniku można dokonać interpretacji, czy masa ciała jest prawidłowa. Zarówno niedowaga jak i nadwaga lub otyłość mogą niekorzystnie wpływać na stan zdrowia.

Tabela 1. Klasyfikacja wskaźnika BMI wg Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).

Powyższą klasyfikację można zastosować wyłącznie w przypadku osób dorosłych. U dzieci i młodzieży wartość wskaźnika BMI, chociaż oblicza się tak samo, należy odnieść do odpowiednich siatek centylowych. Z tego powodu najlepiej by ocena masy ciała dzieci i młodzieży przebiegała pod okiem personelu medycznego np. lekarza, pielęgniarki lub dietetyka. Trzeba jednak pamiętać, że wskaźnik BMI, choć jest powszechnie wykorzystywany w badaniach naukowych czy gabinetach lekarskich, nie jest wskaźnikiem idealnym.

Zalety i wady wskaźnika BMI

Do największych zalet wskaźnika BMI należy zaliczyć jego prostotę oraz łatwość i szybkość użycia. Jest to także nieinwazyjna i tania metoda oceny prawidłowości masy ciała, dzięki czemu wskaźnik może być wykorzystywany na szeroką skalę np. w badaniach populacyjnych czy w czasie rutynowych wizyt u lekarza. Wskaźnik BMI wydaje się być dobrym sygnalizatorem potencjalnego ryzyka rozwoju chorób przewlekłych i śmiertelności z określonych przyczyn, co potwierdzają liczne badania. Im wyższy wskaźnik BMI tym wyższe ryzyko pojawienia się problemów zdrowotnych takich jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze oraz zaburzenia lipidowe.

Jednak prostota wskaźnika BMI jest także jego wadą. Wykorzystanie wyłącznie danych na temat wzrostu i masy ciała powoduje, że brakuje istotnych informacji takich jak skład ciała. Ilość tkanki tłuszczowej i mięśniowej oraz rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w organizmie mają ogromne znaczenie w kontekście zdrowia metabolicznego. Nadmiar tkanki tłuszczowej, zwłaszcza tej gromadzącej się w jamie brzusznej wokół narządów, zwiększa ryzyko rozwoju chorób przewlekłych takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, czy miażdżyca. Więcej na temat otyłości brzusznej możesz przeczytać w → tym artykule. Ponieważ wskaźnik BMI nie uwzględnia ilości tkanki tłuszczowej ani jej lokalizacji może zdarzyć się, że osoby mające duży udział masy mięśniowej (np. sportowcy) będą klasyfikowane jako osoby z nadwagą, a nawet otyłością. Z kolei niektóre osoby mimo prawidłowego BMI mogą mieć znaczny udział tkanki tłuszczowej, a niski masy mięśniowej, co również będzie negatywnie wpływało na ich zdrowie. Wskaźnik BMI nie uwzględnia wieku i płci, a warto mieć na uwadze, że kobiety mają naturalnie większy udział tkanki tłuszczowej niż mężczyźni. Ilość tkanki tłuszczowej wzrasta również wraz z wiekiem. Co ciekawe, często w przypadku osób starszych (po 65 roku życia) wskaźnik BMI w zakresie 23-29,9 kg/m² może być wręcz korzystny i wiązać się z mniejszym ryzykiem m.in. niedożywienia, złamań kości oraz niższą śmiertelnością ogółem.

Wykorzystanie wskaźnika w praktyce

Biorąc pod uwagę ograniczenia wskaźnika BMI należy go potraktować bardziej jako pewnego rodzaju punkt wyjścia, jeden z elementów oceny stanu zdrowia a nie jedyny wyznacznik. Mimo pewnych wad wskaźnik BMI nadal stanowi wiarygodne narzędzie w skali populacji i dobrze sprawdzi się u większości osób dorosłych, co potwierdzają liczne dane naukowe. Jest to szczególnie przydatne w przypadku zbierania danych epidemiologicznych i klinicznych dotyczących całych populacji. Jednak przy indywidualnej ocenie masy ciała i ryzyka zdrowotnego osoby dorosłej, zwłaszcza z BMI >25 kg/m², warto uwzględnić przynajmniej jeden z poniższych parametrów:

• obwód talii – pomiar obwodu talii może być dodatkowym wskaźnikiem oceny ryzyka metabolicznego i sercowo-naczyniowego, szczególnie u osób z BMI w zakresie 25-35 kg/m². Otyłość brzuszną można rozpoznać przy obwodzie talii ≥94 cm u mężczyzn oraz ≥80 cm u kobiet.
• stosunek obwodu talii do bioder, czyli wskaźnik WHR (ang. Waist To Hip Ratio) – pozwala ocenić rozkład tkanki tłuszczowej. Wskaźnik WHR >0,85 kobiet i >0,9 u mężczyzn wskazuje na otyłość brzuszną i wiąże się z większym ryzykiem rozwoju powikłań otyłości.
• stosunek obwodu talii do wzrostu, czyli wskaźnik WHtR (ang. Waist To Height Ratio) – wartość wskaźnika >0,5 traktuje się jako antropometryczny wskaźnik otyłości brzusznej. Może to być wskaźnik szczególnie przydatny w przypadku osób o wyższym wzroście.
• bezpośrednia analiza składu ciała – dostarczająca dokładnej informacji na temat zawartości tkanki tłuszczowej w ciele, zarówno tej podskórnej jak i trzewnej. Skład ciała można sprawdzić np. przy pomocy metody bioimpedancji elektrycznej (BIA). Więcej na temat analizy składu ciała możesz przeczytać w → tym artykule.

W stanowisku komisji Lancet z 2025 roku podkreślono, że otyłość można rozpoznać nawet u pacjentów z BMI <30 kg/m² jeśli co najmniej 2 wskaźniki antropometryczne lub bezpośredni pomiar składu ciała potwierdzają nadmierną ilość tkanki tłuszczowej. Wprowadzono również pojęcie otyłości przedklinicznej, czyli sytuacji, kiedy osoba z nadmierną masą ciała i wysokim udziałem tkanki tłuszczowej jeszcze nie ma wyraźnych objawów chorobowych, ale ryzyko rozwoju chorób jest u niej istotnie wyższe. Oczywiście ogromne znaczenie mają styl życia, nawyki żywieniowe i poziom aktywności fizycznej danej osoby.

Z pewnością prosta interpretacja wskaźnika BMI zgodnie z wartościami z tabeli nie sprawdzi się u: sportowców, kobiet w ciąży, dzieci i młodzieży, osób starszych oraz osób, u których w wyniku choroby dochodzi do ubytku masy mięśniowej, obrzęków, czy nadmiernego gromadzenia płynów. W takich sytuacjach potrzebne jest uwzględnienie wielu dodatkowych informacji jak te przedstawione powyżej ale również dotyczące już występujących chorób, przebiegu ich leczenia, stosowanych leków, wyników badań laboratoryjnych itp.

Podsumowanie

Wskaźnik BMI jest szybkim i prostym sposobem na wstępną ocenę masy ciała osób dorosłych, a w połączeniu z innymi wskaźnikami antropometrycznymi i pogłębionym wywiadem medycznym może stanowić przydatne narzędzie w gabinecie lekarza czy dietetyka. Odpowiednio wczesne zwrócenie uwagi na potencjalne zagrożenia związane z niedowagą czy nadmierną masą ciała oraz wprowadzenie modyfikacji stylu życia mogą skutecznie zapobiegać powikłaniom zdrowotnym.

Piśmiennictwo:

1. Brończyk-Puzoń A, Koszowska A, Bieniek-Walenda J. Podstawowe pomiary antropometryczne i pochodne wskaźniki w poradnictwie dietetycznym – część pierwsza. Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne. 2018;8:217–222. doi:10.17219/pzp/92366
2. Grzegorzewska A, Wołejko K, Kowalkowska A i wsp. Prawidłowe zakresy wskaźnika BMI dla osób starszych w kontekście zachorowalności, śmiertelności oraz statusu funkcjonalnego. Gerontologia Polska 2016, 24, 114-118.
3. Khanna D, Peltzer C, Kahar P i wsp. Body Mass Index (BMI): A Screening Tool Analysis. Cureus 2022, 14(2): e22119. DOI 10.7759/cureus.22119
4. Porter Starr KN, Bales CW. Excessive Body Weight in Older Adults. Clin Geriatr Med. 2015 Aug;31(3):311-26. doi: 10.1016/j.cger.2015.04.001.
5. Olszanecka‑Glinianowicz M, Płaczkiewicz‑Jankowska E. Nowa definicja i kryteria rozpoznania otyłości klinicznej u osób dorosłych. Omówienie stanowiska Komisji „Lancetu” (2025). Med. Prakt., 2025; 10: 49–60
6. Płaczkiewicz-Jankowska E, Czupryniak L, Strojek K i wsp. Rozpoznawanie i leczenie otyłości. Omówienie zasad postępowania zgodnie z aktualnymi wytycznymi. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/nadwaga-i-otylosc/wytyczne/259333,rozpoznawanie-otylosci-oraz-chorob-towarzyszacych [dostęp online dnia 30.01.2026]