Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS, rheumatoid arthritis) to układowa choroba tkanki łącznej. Wiąże się z dokuczliwym bólem stawów, czasem utrudnia wykonywanie prostych czynności fizycznych każdego dnia. Co gorsza, nie dotyczy jedynie stawów. Inne dolegliwości to:
- zmiany skórne, zaniki mięśniowe, zmiany zapalne naczyń krwionośnych, uszkodzenie nerwów obwodowych,
- stany zapalne: serca, oczu, układu oddechowego,
- stany podgorączkowe (tzw. gorączka reumatyczna).
RZS jest przewlekłą chorobą zapalną o podłożu autoimmunologicznym. I tu pojawia się cały problem. Zaburzenie powstaje w organizmie pod wpływem jego „wewnętrznej walki” z własnymi komórkami. Mimo wielu badań – pytanie, co jest detonatorem, który inicjuje cały ten proces, nadal pozostaje bez odpowiedzi. Między innymi dlatego reumatoidalne zapalenie stawów wciąż pozostaje chorobą nieuleczalną. Nie oznacza to jednak, że nie można łagodzić jej dolegliwości, tym bardziej, że wiadomo, iż istotną rolę w rozwoju RZS, oprócz czynników genetycznych, odgrywają czynniki środowiskowe, takie jak: styl życia, ciągły stres, zakażenia zewnętrzne, alergie oraz dieta.
Leczenie RZS
Postępowanie terapeutyczne ma na celu złagodzenie występujących dolegliwości oraz zahamowanie bądź spowolnienie przebiegu zarówno choroby, jak i jej powikłań. Leczenie RZS to łączenie farmakoterapii, leczenia chirurgicznego i niefarmakologicznego. Ten ostatni element to coś, o co możesz zadbać samodzielnie. Leczenie niefarmakologiczne obejmuje: rehabilitację i fizykoterapię, modyfikację stylu życia i sposobu żywienia oraz psychoterapię.
Według badań naukowych dla przebiegu choroby nieocenione znaczenie ma określona dieta, której zadaniem jest:
- utrzymanie organizmu w dobrej kondycji,
- zmniejszenie ryzyka niedoborów pokarmowych,
- wspomożenie regeneracji,
- zredukowanie negatywnego oddziaływania przyjmowanej farmakoterapii.
W części badań naukowych sugeruje się, że dobór konkretnych produktów spożywczych przez osoby z RZS może wpływać na przebieg choroby. Najczęściej zalecana jest dieta o charakterze przeciwzapalnym, o której więcej możesz przeczytać także w poniższych artykułach:
Oprócz wskazówek związanych z określonym sposobem żywienia, doborem konkretnych produktów spożywczych oraz technik kulinarnych, dobór diety zależy od tego, jakie leki przyjmujesz oraz dodatkowych powikłań (niekoniecznie związanych z samymi stawami), które mogą wystąpić. Dlatego indywidualna modyfikacja wszelkich zaleceń dietetycznych to podstawa. Zawsze warto udać się do specjalisty – wykwalifikowanego dietetyka, który pomoże w określeniu drogi żywieniowej najkorzystniejszej dla Twojego stanu zdrowia i potrzeb fizjologicznych.
Dieta a RZS – ogólne zalecenia
1. Modyfikuj dietę indywidualnie! Uwzględniaj swoje potrzeby.
2. Urozmaicaj dietę, spraw by była różnorodna. Dzięki temu dostarczysz wielu różnych składników w niezbędnych ilościach.
3. Jedz regularnie. Posiłki niech będą spożywane o regularnych porach i w stałych odstępach czasu, co 3-4 godz. Ostatni posiłek zjedz ok. 3 godziny przed snem w formie lekkiego dania, które nie obciąży żołądka na noc.
4. Warzywa i owoce spożywaj do każdego posiłku. Postaw na świeże lub mrożone warzywa i owoce, jak najmniej przetworzone. Im bardziej kolorowo i różnorodnie tym lepiej.
5. Postaw na pełnoziarniste produkty zbożowe o jak najniższym indeksie glikemicznym, np. pieczywo razowe i graham, ryż dziki i brązowy niełuskany, makaron razowy i kasze gruboziarniste, tj. gryczana, pęczak. Wykluczenie glutenu z diety wskazane jest jedynie u osób ze zdiagnozowaną celiakią i nieceliakalną nadwrażliwością na gluten (NCGS), alergią na pszenicę lub alergią na gluten.
6. Sięgaj po tłuszcze roślinne. Orzechy (migdały, orzechy włoskie) oraz nasiona (sezam, dynia) to doskonałe urozmaicenie Twojej diety, a jednocześnie źródło kwasów omega-3. Codzienną dietę staraj się także uzupełniać w jednonienasycone kwasy tłuszczowe, czyli oliwę z oliwek, oliwki, orzechy (laskowe, migdały), awokado.
7. Ogranicz spożycie tłuszczów nasyconych pochodzenia zwierzęcego. Dwie proste zasady i masz sukces! Po pierwsze zmniejsz spożycie tłustych gatunków mięs (wieprzowina, baranina, wołowina, tłusty drób) i jego przetworów oraz pełnotłustych produktów mlecznych (mleko, śmietana i śmietanka, sery: żółte, topione, pleśniowe). Po drugie wybieraj chude gatunki mięs (indyk, kurczak – bez skóry, cielęcina, dziczyzna) oraz produkty mleczne o obniżonej zawartości tłuszczu.
8. Miejsce produktów mięsnych w menu muszą zająć ryby i owoce morza! To właśnie one stanowią naturalne źródło wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3, które korzystnie wpłyną na Twoje stawy (redukują stany zapalne). Jedz ryby co najmniej 2 razy w tygodniu!
9. Ogranicz cukier i słodycze. Regularne spożywanie produktów bogatych w cukry proste powoduje przewlekłą hiperglikemię, podczas której poprzez różne mechanizmy dochodzi do zwiększenia produkcji wolnych rodników i cytokin o działaniu prozapalnym.
10. Pamiętaj, że produkty wysokoprzetworzone, typu dania z proszku (zupy, sosy, ciasta itp.) lub gotowe potrawy w słoikach, to nadmierne ilości soli oraz substancji dodatkowych. Z jadłospisu wyklucz dania typu fast food oraz wysokotłuszczowe przekąski (np. chipsy, nachosy, paluszki itp.).
11. Pij wodę systematycznie, małymi łykami przez cały dzień. Najlepiej całkowicie wyeliminuj napoje alkoholowe. Zrezygnuj z picia różnego rodzaju wód smakowych (dosładzanych cukrem bądź słodkimi syropami), słodkich napojów gazowanych i niegazowanych. Oprócz wody wybieraj lekkie, niesłodzone napary kawy i herbaty, zwłaszcza herbatę zieloną i czerwoną, herbaty owocowe.
12. Techniki kulinarne korzystne dla Ciebie to: gotowanie (w wodzie i na parze), duszenie (bez wcześniejszego obsmażania), pieczenie w piekarniku bez dodatku tłuszczu lub z niewielką ilością tłuszczu dozwolonego, pieczenie w folii, smażenie sauté (bez panierki, mąki czy też jajka).
Piśmiennictwo:
- Nowak A, Zep W, Anna Straburzyńska-Lupa A, Romanowski W. Ocena wartości odżywczej racji pokarmowych kobiet z reumatoidalnym zapaleniem stawów, Reumatologia 2012; 50, 6: 487–492 DOI: 10.5114/reum.2012.32432
- Tatara T, Snakowska P. Rola diety w reumatoidalnym zapaleniu stawów – przegląd systematyczny badań, Medycyna Rodzinna 2015, 2: 70-78.
- Bäcklund R, Drake I, Bergström U i wsp. Diet and the risk of rheumatoid arthritis – A systematic literature review. Semin Arthritis Rheum. 2023 Feb;58:152118. doi: 10.1016/j.semarthrit.2022.152118.
