Innowacje w produkcji żywności, a prawo dotyczące nowej żywności

utworzone przez

Innowacyjność w branży spożywczej dotyczy wielu czynników. Zależnie od tego czy mamy do czynienia z profesjonalistą czy konsumentem, dla jednych innowacje będą utożsamiane na przykład z wykorzystaniem dotychczas niestosowanych surowców, opakowań lub nowych technologii, dla drugich innowacją będzie nowy smak znanego już produktu, wyższa jakość lub szczególne walory zdrowotne. Rosnące zainteresowanie prozdrowotnym stylem życia i ciekawość rozwijana przez dynamicznie zmieniające się trendy żywieniowe to ważne czynniki, które pobudzają konsumentów do poszukiwania nowych środków spożywczych. W konsekwencji powyższego ważną grupą działań innowacyjnych w branży spożywczej stają się nowe surowce o atrakcyjnych cechach żywieniowych i technologicznych oraz nowe technologie produkcji i przetwórstwa mające wpływ na jakość żywności.

Przedsiębiorstwa spożywcze doskonale zdają sobie sprawę z tego, że różnego rodzaju innowacje są kluczem do poprawy konkurencyjności w branży. Jednocześnie przedsiębiorcy, którzy dokonują wdrożeń nowych produktów lub procesów nie mogą zapominać o przepisach unijnych dotyczących nowej żywności.

Laktitol, olej z mikroalg, flawonoidy lukrecji, wyciąg z grzebienia koguta czy też trans-resweratrol, to tylko niektóre z przykładów „nowej żywności” obecnej na rynku unijnym. Szczegółowe przepisy prawne dotyczące nowej żywności stosowane są w UE od 15 maja 1997 r. Ich celem jest zapewnienie swobodnego przepływu bezpiecznej i zdrowej żywności w Unii oraz wsparcie nowych technologii i innowacji, w których upatruje się również korzyści takich jak, zmniejszenie negatywnego wpływu produkcji żywności na środowisko, zmniejszenie zjawiska marnowania żywności, czy też poprawa bezpieczeństwa żywnościowego.

Od 1 stycznia 2018 r. w UE zastosowanie mają przepisy rozporządzenia 2015/2283 w sprawie nowej żywności. Nowa żywność to taka, która nie była spożywana w znacznym stopniu w UE przed 15 maja 1997 r. Data odnosi się do stosowania określonej żywności w dowolnym państwie członkowskim niezależnie od daty jego przystąpienia do UE. Definicja obejmuje dziesięć kategorii, które przedstawiono na wybranych przykładach w poniższej tabeli. Rozporządzenie 2015/2283 nie jest stosowane do żywności genetycznie zmodyfikowanej oraz żywności i składników wykorzystywanych wyłącznie w celach technologicznych (dodatki do żywności, aromaty, enzymy, rozpuszczalniki).

Tabela 1

Kategorie i przykłady nowej żywności zgodnie z rozporządzeniem 2015/2283

Niektóre spośród kategorii nowej żywności mogą być równocześnie tradycyjną żywnością w państwach trzecich. W rozumieniu przepisów unijnych jest to np. żywność składająca się, wyekstrahowana lub produkowana z drobnoustrojów, grzybów lub wodorostów, albo też pochodząca z produkcji podstawowej, przetworzona lub nieprzetworzona; której bezpieczeństwo zostało potwierdzone na podstawie doświadczeń związanych z ciągłym stosowaniem tej żywności przez okres co najmniej 25 lat, w zwyczajowej diecie, przez znaczną liczbę osób, w co najmniej jednym państwie trzecim przed złożeniem wniosku do Komisji Europejskiej w sprawie zgody na wprowadzenie jej do obrotu w UE.

Tradycyjną żywnością nie będzie żywność o nowej lub celowo zmodyfikowanej strukturze molekularnej, wytworzone nanomateriały, inne substancje wytworzone celowo przez człowieka, a także żywność pochodzenia mineralnego. Jako przykłady tradycyjnej żywność z państw trzecich, która w przeszłości uzyskała zezwolenie na wprowadzenie na rynek unijny można wskazać np.: nasiona i olej chia (z szałwii hiszpańskiej – Salvia hispanica), suszony miąższ owoców baobabu (Adansonia digitata), czy też liście, sok, puree i koncentraty z owoców noni (Morinda citrifolia).

Postanowienia przepisów dotyczących nowej żywności są wiążące dla wszystkich podmiotów działających na rynku spożywczym, tj. zarówno do osób fizycznych, jak i prawnych odpowiedzialnych za spełnienie wymogów prawa w przedsiębiorstwach spożywczych pozostających pod ich kontrolą. Zatem każde przedsiębiorstwo (publiczne lub prywatne, typu non-profit lub nie), prowadzące jakąkolwiek działalność związaną z jakimkolwiek etapem produkcji, przetwarzania i dystrybucji żywności (w tym np. terminale dystrybucyjne, działalność cateringowa, stołówki zakładowe, catering instytucjonalny, restauracje i podobne zakłady lub działania związane z usługami żywnościowymi, sklepy, centra dystrybucji w supermarketach i hurtownie), będzie zobowiązane do zapewnienia zgodności z wymogami dotyczącymi nowej żywności odpowiednio do zakresu swojej działalności.

Wprowadzenie nowej żywności do obrotu z pominięciem procedur unijnych jest naruszeniem przepisów. Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia stanowi, że kto wprowadza do obrotu nową żywność bez uzyskania zezwolenia (…), podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (artykuł 99 ust. 2). W sytuacji kiedy żywność wprowadzana do obrotu (będąca nową żywnością) jest szkodliwa dla zdrowia lub życia człowieka, wówczas podmiot odpowiedzialny podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3 (art. 96 ust. 2).

Wprowadzając na rynek żywność o innowacyjnym składzie należy pamiętać, że organy urzędowej kontroli żywność w przypadku wątpliwości, mogą zobowiązać przedsiębiorcę do przedstawienia dowodów potwierdzających wykorzystanie określonego produktu lub substancji w żywieniu ludzi w Unii przed 15 maja 1997 r. Dowodami uwierzytelniającymi historię znaczącego spożycia określonej żywności mogą być: statystyki dotyczące produkcji pierwotnej, handlu, przetwórstwa, dostaw towarów konsumpcyjnych oraz kopie dokumentów handlowych – w tym faktury i rachunki potwierdzające sprzedaż dużych ilości produktu do lub w obrębie UE. Pomocne mogą być oficjalne dokumenty urzędowe, np. potwierdzenie z biura handlowego o imporcie lub eksporcie określonego produktu do lub z UE. Jako dokumentację uzupełniającą wykorzystywać można również opinie ekspertów, artykuły w prasie, piśmiennictwo branżowe, a niekiedy nawet przepisy kucharskie. W dokumentowaniu historii spożycia można powoływać się również na przepisy innych państw członkowskich UE, które zawierają wykazy składników dozwolonych do dodawania do żywności lub katalog Komisji Europejskiej, w którym prezentowane są informacje na temat historii stosowania wybranych substancji.

  1. Red. H. M. Baranowska, M. Piątek: Nowoczesne technologie produkcji żywności. Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu 2016.
  2. K. Gutkowska, I. Kowalczuk, M. Sajdakowska, S. Żakowska-Biemans, A. Kozłowska, A. Olewnik-Mikołajewska: Postawy konsumentów wobec innowacji na rynku żywności. Handel Wewnętrzny 2014;4(351:80-93
  3. W. Kudełka: Innowacyjny segment żywności wspierającej zdrowie człowieka. Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie
  4. Kowalczuk: Innowacyjność produktowa przedsiębiorstw branży spożywczej. Katedra Organizacji i Ekonomiki Konsumpcji
  5. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) 2015/2283 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie nowej żywności, zmieniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 258/97 Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie Komisji (WE) nr 1852/2001
  6. Decyzja Wykonawcza Komisji z dnia 11 grudnia 2014 r. zezwalająca na wprowadzenie do obrotu kopolimeru eteru metylowinylowego i bezwodnika maleinowego jako nowego składnika żywności zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 258/97 Parlamentu Europejskiego i Rady (2014/905/UE).
  7. Decyzja Wykonawcza Komisji (UE) 2017/1387 z dnia 24 lipca 2017 r. zezwalająca na wprowadzenie do obrotu preparatu enzymatycznego oligopeptydazy prolilowej wytwarzanej ze zmodyfikowanego genetycznie szczepu Aspergillus niger jako nowego składnika żywności na podstawie rozporządzenia (WE) nr 258/97 Parlamentu Europejskiego i Rady.
  8. COMMISSION DECISION of 30 January 2001 on authorising the placing on the market of a dextran preparation produced by Leuconostoc mesenteroides as a novel food ingredient in bakery products under Regulation (EC) No 258/97 of the European Parliament andof the Council – Decision 0201/122/EC.
  9. DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 11 grudnia 2014 r. zezwalająca na wprowadzenie do obrotu Clostridium butyricum (CBM 588) jako nowego składnika żywności zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 258/97 Parlamentu Europejskiego i Rady (2014/907/UE)
  10. Applications under Regulation (EC) N° 258/97 of the European Parliament and of the Council – https://ec.europa.eu/food/sites/food/files/safety/docs/novel-food_applications-status_en.pdf
  11. Katalog nowej żywności Komisji Europejskiej – Internet: http://ec.europa.eu/food/safety/novel_food/catalogue/search/public/index.cfm#
  12. Decyzja Wykonawcza Komisji (UE) 2017/115 z dnia 20 stycznia 2017 r. zezwalająca na wprowadzenie do obrotu ekstraktu ze sfermentowanego nasienia soi jako nowego składnika żywności zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 258/97 Parlamentu Europejskiego i Rady
  13. COMMISSION DECISION of 15 February 2002 authorising the placing on the market of coagulated potato proteins and hydrolysates thereof as novel food ingredients under Regulation (EC) No 258/97 of the European Parliament and of the Council – (2002/150/EC)
  14. Katalog nowej żywności Komisji Europejskiej – Internet: http://ec.europa.eu/food/safety/novel_food/catalogue/search/public/index.cfm#
  15. Decyzja Wykonawcza Komisji (UE) 2016/398 z dnia 16 marca 2016 r. zezwalająca na wprowadzenie do obrotu chleba poddanego działaniu promieniowania UV jako nowej żywności zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 258/97 Parlamentu Europejskiego i Rady.
  16. Decyzja Wykonawcza Komisji z dnia 19 marca 2014 r. zezwalająca na wprowadzenie do obrotu soli glukozaminowej kwasu (6S)-5- metylotetrahydrofoliowego jako nowego składnika żywności zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 258/97 Parlamentu Europejskiego i Rady
  17. Decyzja Wykonawcza dKomisji (UE) 2016/1344 z dnia 4 sierpnia 2016 r. zezwalająca na wprowadzenie do obrotu krzemu organicznego (monometylosilanetriolu) jako nowego składnika żywności zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 258/97 Parlamentu Europejskiego i Rady
  18.  Katalog nowej żywności Komisji Europejskiej – Internet: http://ec.europa.eu/food/safety/novel_food/catalogue/search/public/index.cfm#
  19. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności
  20. Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia.

 

Inne nowości z kategorii Informacje dla producentów żywności: