Home 9 Dzieci i młodzież 9 Dzieci 0-3 9 Kształtowanie preferencji smakowych dzieci jako praktyka prozdrowotna

Kształtowanie preferencji smakowych dzieci jako praktyka prozdrowotna

Autor

Smak jest jednym ze zmysłów, dzięki którym człowiek „uczy się” otoczenia. Receptory smakowe na języku rozpoznają m.in. smak słodki, słony, kwaśny i gorzki. Dzieci odkrywają smaki już w życiu płodowym, kiedy docierają do nich smaki potraw jedzonych przez mamę.

Kolejnym etapem w rozwoju zmysłów jest okres karmienia naturalnym pokarmem, który może zmieniać smak w zależności od diety stosowanej przez kobietę. Oczywiście, smak wód płodowych i mleka są mniej intensywne niż pokarmów, z których pochodzą. Następnych smaków dziecko uczy się już bezpośrednio z produktów, które są wprowadzane podczas rozszerzania diety niemowląt.

Każdy z tych okresów jest istotny w rozwoju preferencji smakowych i żywieniowych człowieka, a w konsekwencji ma wpływ na jego zdrowie w przyszłości.

Wiele czynników osobniczych, jak i środowiskowych oddziałuje na rozwój dziecka, w tym również na kształtowanie się jego preferencji smakowych. Można wymienić tu z jednej strony uwarunkowania genetyczne, wiek i płeć, a z drugiej – rodzinę, grupę rówieśniczą czy społeczeństwo, w którym żyjemy. Ważne będzie też tzw. „programowanie płodowe” i teoria „pierwszych 1000 dni życia”. Już od tego czasu mogą kształtować się nawyki żywieniowe. Jest to też dobry moment, aby rozpocząć zapobieganie rozwojowi chorób cywilizacyjnych w życiu dorosłym. Dlatego dieta kobiety ciężarnej powinna być bardzo urozmaicona w ramach dużej grupy produktów.

Niemowlęta karmione mlekiem naturalnym poznają różne smaki.  Jeżeli dieta mamy karmiącej jest urozmaicona, to niemowlęta są bardziej chętne do próbowania nowości w czasie rozszerzania diet. Dzieci karmione mieszankami modyfikowanymi uczą się jednego smaku: smaku mieszanki, którą jedzą. Tolerują też inne pokarmy, o ile jednak mają one podobny smak. Dlatego, niestety, rozszerzanie diety może przebiegać u nich trudniej. Trzeba pamiętać, że każda dostępna na rynku mieszanka niemowlęca może mieć trochę inny smak, a wynika on z różnego składu mleka, czyli zawartości białka, tłuszczu czy węglowodanów.

Etap wprowadzania pokarmów uzupełniających do diety niemowlęcia można zacząć po skończonym 17 tygodniu życia, ale nie później niż w 26 tygodniu. Nie ma zaleceń mówiących o tym, jaki produkt powinno się zaproponować dziecku najpierw. Skoro kolejność nie ma większego znaczenia, lepiej więc zacząć od warzyw. Mają bardziej wymagający smak, niż często słodkie owoce, które z kolei najlepiej podać dopiero po około 2 tygodniach od wprowadzenia warzyw.

 

Jak wprowadzać nowe smaki do diety dziecka?

Dziecko lepiej toleruje nowy produkt, jeśli wcześniej proponowano mu go co najmniej 8 razy (a większość rodziców rezygnuje przed 5 próbą), dlatego warto konsekwentnie próbować przez kilka dni, a nawet wrócić do niechcianego produktu po kilku tygodniach. Oczywiście nowe produkty wprowadza się pojedynczo i w małej ilości (około 3-4 łyżeczki). Co ciekawe, naukowcy zwracają uwagę, że im dłużej mama karmi piersią, tym dziecko chętniej je urozmaicone warzywa i owoce.

 

Co wpływa na nasze wybory żywieniowe?

Jednymi z ważniejszych czynników wpływających na preferencje smakowe i żywieniowe są: oddziaływanie środowiska, warunki społeczne i przekonania kulturowe. Kluczowa jest wiedza kobiety na temat żywienia w czasie ciąży, karmienia piersią, rozszerzania diety niemowlęcia. Nawet krótka edukacja w tym temacie daje pozytywne efekty i zachęca do prawidłowych, prozdrowotnych zachowań. To przede wszystkim rodzice, a później inni członkowie rodziny wpływają na kształtowanie nawyków żywieniowych dzieci.

Wykazano, że dzieci pojone słodkimi napojami w niemowlęctwie miały większą skłonność do ich spożywania w kolejnych latach życia, niż dzieci, którym podawano wodę. Z wiekiem wpływ na dziecko przejmują grupy rówieśnicze. Obserwują to niektórzy rodzice, wskazując, że przed pójściem do przedszkola ich dzieci jadły bardziej różnorodnie, a teraz ich dieta jest bardziej monotonna albo wręcz przeciwnie, dopiero w przedszkolu dzieci zaczynają jeść więcej.

Kluczową rolę w żywieniu mogą odgrywać również kierowane do dzieci reklamy produktów spożywczych. Reklamy te bardzo przemawiają do dzieci, ponieważ stosowane są w nich wesołe, łatwo wpadające w ucho piosenki lub rymowanki. Ponadto występują w nich uśmiechnięte dzieci, kolorowi bohaterowie czy postacie z bajek. Niestety najczęściej promuje się w ten sposób produkty o znikomych wartościach odżywczych – słodkie napoje (soki owocowe, wody smakowe), kolorowe jogurty lub desery mleczne, słone przekąski czy żywność typu fast-food. Wykorzystując szeroki wpływ reklamy powinno się zacząć promować zdrowe produkty spożywcze i prawidłowe zachowania żywieniowe.

Dzieci mają naturalną preferencję do smaku słodkiego i słonego oraz pokarmów o wyższej energetyczności (tłustych i bogatych w węglowodany proste). Nie znaczy to, że należy potrawy dosalać lub słodzić, ponieważ praktyka taka może mieć negatywny wpływ na zdrowie. Wielokrotny kontakt smakowy z produktami o innej charakterystyce, może modyfikować takie zachowanie.

 

Dzieci nie lubią nowych smaków?

Łatwość akceptacji nowych pokarmów zmienia się z wiekiem – najlepsze w tym procesie są dwa pierwsze lata. Im wcześniej mama zacznie, tym lepsze efekty w preferencji różnych smaków powinno osiągnąć dziecko. Małe dzieci, w wieku 2-5 lat, spożywają niechętnie nowe pokarmy i potrawy. Wskazuje się tu na mechanizmy wrodzone, obronne. Należy przyjąć, że jest to etap przejściowy, ale nie wolno całkowicie ulegać zachciankom. Niemniej jednak wczesna ekspozycja na pokarmy o różnych smakach i właściwej wartości odżywczej zwiększa prawdopodobieństwo stosowania przez dziecko zdrowej diety w wieku późniejszym, stanowi więc swoistą profilaktykę.

 

Mamy wpływ na sympatie smakowe dziecka

W podsumowaniu należy podkreślić, że preferencje smakowe i żywieniowe, które nabywają dzieci w pierwszych latach życia, utrzymują się i stanowią podstawę zdrowego trybu życia. Można na nie wpłynąć już w czasie życia płodowego i karmienia piersią. Duży wpływ w tym czasie ma różnorodna dieta mamy. A podczas rozszerzania diety niemowlęcia należy podawać różnorodne, ale dozwolone produkty, czasami próbując kilka-, a nawet kilkunastokrotnie.

Postępowanie rodziców w kwestii żywienia powinno być jednak racjonalne. Potwierdzono w badaniach, że dzieci zmuszane do spożywania danego rodzaju pokarmu, zniechęcają się do niego, a z kolei ograniczanie dostępu, zwiększa jego atrakcyjność i chęć spożycia. Dziecko powinno samo decydować o ilości spożycia, a rodzic – o rodzaju pokarmu. Zawsze można też dać możliwość wyboru spośród dwóch potraw lub przekąsek.

  1. Lovin E. et al.: The Development and Public Health Implications of Food Preferences in  Children. Front Nutr.; 2017 Dec. 18;4:66.
  2. De Cosmi V., Scaglioni S., Agostoni C.: Early Taste Experiences and Later Food Choices. Nutrients; Nutrients.; 2017 Feb. 4;9(2).
  3. Forestell C.A.: Flavor Perception and Preference Development in Human Infants. Ann Nutr Metab. 2017;70 Suppl 3:17-25. Int J Prev Med.; 2016. Dec 15;7:128.
  4. Szajewska H., Socha P., Horvath A. i in.: Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne; 2014, 11: 321-338.
  5. Dalton M.A., Longacre M.R., Drake K.M. et al.: Child-targeted fast-food television advertising exposure is linked with fast-food intake among pre-school children. Public Health Nutr.; 2017. Jun;20(9):1548-1556.
  6. Hajizadehoghaz M., Amini M., Abdollahi A.: Iranian Television Advertisement and Children’s Food Preferences. Int J Prev Med.; 2016. Dec 15;7:128.
  7. Harris J.L., Haraghey K.S., Lodolce M. et al.: Teaching children about good health? Halo effects in child-directed advertisements for unhealthy food. Pediatr Obes. 2018 Apr;13(4):256-264.
  8. Maia E.G., Costa B.V.L., Coelho F.S. et al.: Analysis of  food advertising in the context of recommendations by the Food Guide for the Brazilian Population. Cad Saude Publica.; 2017. May 18;33(4):e00209115.
  9. Rovirosa A., Zapata M.E., Gómez P. et al.: Food and beverage advertising on children’s  channels in Argentina: Frequency, duration, and nutritional quality. Arch Argent Pediatr.; 2017. Feb 1;115(1):28-34.

 

Inne nowości z kategorii Dzieci i młodzież: